Παρασκευή, 25 Σεπτεμβρίου 2015

Αναπροσδιορίζοντας τη σχέση των αναγνωστών με την ποίηση

Αφορμή για τις σκέψεις που θα παραθέσω εδώ ήταν η τελευταία κριτική της Κρις Λιβανίου για την ποιητική συλλογή «43 ημέρες» της Ασημίνας Ξηρογιάννη, αλλά και η συνέντευξη της Κατερίνας Ηλιοπούλου που φιλοξενήσαμε την περασμένη εβδομάδα. Και στα δύο αυτά κείμενα θίχτηκε το θέμα του επαναπροσδιορισμού της σχέσης του αναγνώστη με την ποίηση. Πολλοί είναι οι δρόμοι που μπορούν να οδηγήσουν στον εν λόγω επαναπροσδιορισμό και, όπως είπε η Κατερίνα Ηλιοπούλου, «το διακύβευμα ήταν και είναι η αποκατάσταση μιας διαλεκτικής».

«Αποκατάσταση», είπε η Κατερίνα, υπονοώντας πως η σχέση έχει διαρραγεί ή τεθεί σε λανθασμένη βάση. Φταίει «μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη ότι η ποίηση είναι βαρετή και η ανασφάλεια που γεννά το γεγονός ότι δεν την καταλαβαίνει κανείς». Πώς μπορεί όμως να επέλθει αυτή η αποκατάσταση;

Ένας τρόπος είναι η «συνεύρεση των λογοτεχνικών ειδών» για την οποία έγραψε η Κρις Λιβανίου. Η συνεύρεση αυτή παράγει κείμενα που ανήκουν σε περισσότερα από ένα είδη, με πιο γνωστό το πεζό ποίημα. Πράγματι από τα ποιήματα του Baudelaire μέχρι τη Βάρδια του Καββαδία, «ο συγκερασμός των ειδών έχει την ιδιότητα να τραβάει την προσοχή και να δημιουργεί εκπλήξεις». Τα ποιήματα λοιπόν συνδιαλέγονται με τα πεζά ή μεταμφιέζονται παίρνοντας τη φόρμα τους, αποκτούν θεατρικά στοιχεία ή αποφθεγματικά. Άλλοτε με επιτυχία και άλλοτε όχι: σε αυτές τις δεύτερες περιπτώσεις τα ποιήματα εξορίζονται στη γκρίζα ζώνη του λυκόφωτος και μένουν εκεί για πάντα. Τα ποιήματα, όχι συλλήβδην η ποίηση – έτσι θέλω να ελπίζω τουλάχιστον.

Ένας άλλος τρόπος «αποκατάστασης» της διαλεκτικής του αναγνώστη με την ποίηση είναι η ανάμειξη των διαφόρων ειδών τέχνης από την οποία προκύπτουν σύνθετα έργα, με πιο γνωστό ίσως παράδειγμα τη ζωγραφική ποίηση του Εγγονόπουλου. «Η σύγχρονη λογοτεχνία ενσωματώνει και χρησιμοποιεί με ελευθερία όλες τις γλώσσες της τέχνης, συχνά επινοεί καινούριες, δημιουργεί υβρίδια, δεν περιορίζεται από συγκεκριμένα μέσα», όπως έγραψε η Κρις. Μάλιστα, στις μέρες μας, με τις πολλές και ποικίλες τεχνικές δυνατότητες, οι ποιητές οδηγούνται από το βιβλίο στη δημιουργία έργων με ήχο και εικόνα ή χρησιμοποιούν στοιχεία από επιστημονικές, τεχνολογικές, ψηφιακές και άλλες απροσδόκητες διαδικασίες.

Βέβαια η προσπάθεια δεν σταματά εκεί. Φαντασία και όρεξη να υπάρχει! Μόλις χθες δημιουργήθηκε στο facebook η εκδήλωση “Last night a poet saved my life”, στην οποία οι ποιητές λαμβάνουν θέση πίσω από την κονσόλα σαν άλλοι DJ και βάζουν αγαπημένες τους μουσικές την ίδια στιγμή που διαβάζουν ποιήματα αγαπημένων τους ποιητών (όχι δικά τους). Και τι να πούμε για την περυσινή συνάντηση της hip hop με την ποίηση του Καβάφη υπό την κηδεμονία του Θωμά Τσαλαπάτη; Ή για τη «μηχανή της ποίησης» που έστησε το λογοτεχνικό περιοδικό [φρμκ] στη φετινή art athina, η οποία παρήγαγε ένα ολοκληρωμένο ποίημα για κάθε «πελάτη» που παρέδιδε συμπληρωμένο ένα ειδικά σχεδιασμένο ερωτηματολόγιο; Χιλιάδες ακόμη είναι οι δράσεις: intothepill, prostibulo poetico, αλλά και οι «ψαγμένοι» χώροι όπως οι karaoke poetry bar, poems 'n crimes...

Τελικά, κάθε τρόπος που στοχεύει στην εξοικείωση του κοινού με την ποίηση είναι «νόμιμος»; Μένει να το δούμε. Τα αποτελέσματα θα είναι σίγουρα απρόβλεπτα και πάντως δεν θα μπορούν να υποκαταστήσουν την εμπειρία που συνάγεται από την ανάγνωση κατά μόνας. Όμως όλες αυτές οι δράσεις ξεκινούν από την πεποίθηση των ποιητών και των ανθρώπων που αγαπούν την ποίηση ότι η συμμετοχή στο ποιητικό γεγονός δημιουργεί χαρά και ως τέτοιες αξίζουν την υποστήριξη ή -έστω απλά- την ανοχή μας.

Χριστίνα Λιναρδάκη

4 σχόλια:

  1. Όντως... Οι Έλληνες δεν διαβάζουν εύκολα ποίηση. Όταν συζητώ με γνωστούς και φίλους για βιβλία, ρωτώ ευγενικά πόσες ποιητικές συλλογές έχουν διαβάσει ή αγοράσει. Δεν χρειάζεται να πω τι απάντηση παίρνω συνήθως...
    Για το λόγο αυτό καθιέρωσα στο μπλογκ μου εδώ και 2 χρόνια περίπου το Συμπόσιο Ποίησης. Είναι ένα δρώμενο μεταξύ των αναγνωστών μου, αλλά που εδραιώθηκε με το χρόνο και εξελίσσεται πολύ όμορφα. Φίλοι που δεν διάβαζαν ποτέ τους ποίηση, κάθε τρίμηνο περίπου διαβάζουν 25 με 30 ποιήματα.Κι αξιολογούν. Κάποιο κέρδος δεν μένει στο τέλος;
    .

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Οπωσδήποτε! Πώς ακριβώς λειτουργεί το Συμπόσιό σας; Θέλετε να μας πείτε δυο λόγια;

      Διαγραφή
    2. Δίνω περίπου τρεις βδομάδες χρονικό περιθώριο και μία (συνήθως) υποχρεωτική λέξη-θέμα στους αναγνώστες μου για να μου στείλουν τη συμμετοχή τους στο μέιλ. Κάθε φίλος μπορεί να στείλει μέχρι και δύο συμμετοχές.
      Μετά το πέρας της διορίας τα ποιήματα αναρτώνται ανώνυμα με τη σειρά που τα έλαβα και για μία εβδομάδα, συμμετέχοντες και μη αναγνώστες του μπλογκ περνούν, διαβάζουν και βαθμολογούν.
      Εγώ περιφρουρώ, δεν ψηφίζω και ξέρω πια τόσο καλά τους φίλους-μπλόγκερς, ώστε είμαι σε θέση να γνωρίζω αν κάποιος παρέβηκε όρους ή έχει πει σε φίλους να τον ψηφίσουν. Ως τώρα όλα κυλούν ομαλά.
      Ο νικητής παίρνει μία δημιουργία μου ως δώρο, συνήθως έναν εικαστικό πίνακα και το Ποίημα του δημοσιεύεται στο λογοτεχνικό περιοδικό "Ανθρώπων έργα".
      Επίσης όλοι όσοι ψηφίζουν μπαίνουν σε κλήρωση και άλλος ένας φίλος κερδίζει μια δημιουργία μου.
      Μπορεί να φαίνεται ότι βάζω επιπλέον κίνητρα έτσι, αλλά σημασία έχει ότι η Ποίηση έχει γίνει πιο προσιτή για κάποιους που δεν θα διάβαζαν ποτέ.
      Εδώ είναι συγκεντρωμένες όλες οι σχετικές αναρτήσεις.
      http://princess-airis.blogspot.gr/search/label/%CE%A3%CF%85%CE%BC%CF%80%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%BF%20%CE%A0%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7%CF%82

      Διαγραφή
  2. Πολύ ενδιαφέρουσα προσπάθεια, μπράβο σας! :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή