Δευτέρα, 21 Σεπτεμβρίου 2015

Η ποίηση των πρωτόγονων λαών του κόσμου

Η Ποίηση αποτέλεσε ζωτικότατο μέσον για τους πρωτόγονους λαούς που ήθελαν να εκφράσουν το θαυμασμό, την έκπληξη, την απορία, το φόβο, τα μεταφυσικά τους ερωτήματα, τις ανησυχίες, τις ελπίδες και τις απορίες τους για όσα έβλεπαν να συμβαίνουν γύρω τους. Τα τραγούδια αυτών των λαών έχουν χαρακτηριστική αφέλεια, φρεσκάδα και παιδικότητα που μετά από χιλιάδες χρόνια καθηλώνουν τον σύγχρονο άνθρωπο ο οποίος έχει συνηθίσει στην πολυπλοκότητα και στους εξωφρενικούς ρυθμούς της ζωής και έχει χάσει την επαφή με τις πρωτογενείς δυνάμεις που καθορίζουν την ύπαρξή μας. Τα φυσικά φαινόμενα. όπως η ανατολή ή η δύση του ήλιου, αποτελούσαν για τους πρωτόγονους λαούς θαύμα καθημερινό. Χαρακτηριστικό είναι ένα ποίημα των Αζτέκων που τραγουδιόταν με τη δύση:

Ο πατέρας, ο Ήλιος,
ντυμένος πλούσια φτερά ρίχνεται κάτω
μέσα σ' ένα βάζο με πετράδια,
στολισμένος μ' ένα περιδέραιο περουζένιο
ανάμεσα σε πολύχρωμα λουλούδια
που αιώνια πέφτουν βροχή
.

Οι Πυγμαίοι της Αφρικής, αυτή η πανάρχαιη φυλή που κατοικεί σε ζώνες απρόσιτων δασών της ισημερινής κεντρώας Αφρικής έχουν τραγουδήσει με παρόμοιο τρόπο το ουράνιο τόξο:

Ουράνιο τόξο, ώ ουράνιο τόξο !
Εσύ που λάμπεις, πέρα, τόσο
ψηλά και τόσο μακριά, απάνω
από τα δάση τα πυκνά
ανάμεσα σε μαύρα σύννεφα,
κόβοντας στα δυο το σκοτεινό
ουρανό, έχεις παλέψει
κι έχεις ρίξει κάτω τη βροντή
που μούγκρισε· μούγκρισε
με μανία, τόσο δυνατά- ήταν
άραγε μαζί μας οργισμένη;-

Ουράνιο τόξο, ώ ουράνιο τόξο
ανάμεσα σε μαύρα σύννεφα,
κόβοντας το σκοτεινό ουρανό
σα μαχαίρι που κόβει τ' ώριμο
φρούτο· τόξο δυνατό
του Κυνηγού, εκεί ψηλά,
που καταδιώκει το κοπάδι
των νεφών- όπως ένα
κοπάδι ελέφαντες σε τρόμο-

πες τις ευχαριστίες μας σ Αυτόν·
πες του "να μην οργίζεται"
πες του "να μην παραφέρεται"
πες του "να μη μας θανατώνει"!
Γιατί τρόμος μας πιάνει, πολύς.
Ουράνιο τόξο ω ουράνιο τόξο,
έτσι μίλησε Του για μας


Ένα άλλο υπέροχο τραγούδι αφρικάνικο μιλά για την ομορφιά της ζέβρας:

Τα μάτια της,
αστραφτερά, σπαθίζουν
ανταύγειες (η μέρα
κατοικεί μέσα τους).
Το δέρμα της απαλό, πολύ· τόσο
όσο των κοριτσιών.
Η μέση της,
όπως της γυναίκας
με σειρές από χάντρες
στολίζεται με μακριές γραμμές.
Άγριο πλάσμα...
Σόι με τοτέμ...


Σπουδαίο ρόλο στη ζωή των λαών αυτών έπαιζαν και τα πολεμικά τραγούδια, καθώς ο πόλεμος θεωρούνταν η υπέρτατη δοκιμασία των αντρών. Ένα κομμάτι σύντομο των Ινδιάνων της Αμερικής, αγαπημένο πολεμικό, μιλά για τον άντρα που πεθαίνει μόνος στα χωράφια:

Δε μου μένει καιρός πια, να ζήσω.
Μάνα! Μπορείς να με κλάψεις.

Όμως, εκτός απ τα πολεμικά, οι φυλές των ινδιάνων της Αμερικής έχουν να παρουσιάσουν και τραγούδια για άλλες πλευρές της ζωής όπως νανουρίσματα, ιδού ένα απ΄ αυτά (λίγο τρομακτικό είναι αλήθεια):

Πάψε να κλαις, κοιμήσου, Ηράνθεμο, μικρό μου αγόρι.
Εκείνος ο Σαβέγιο Σέντο θα σε πάρει αν κλαις...
Τώρα είναι πολύ χοντρά του μπαμπακόδεντρου τα φύλλα,
τώρα είναι πολύ χοντρά τα φύλα της ιτιάς,
κει μέσα θα σε πάρει κάτω απ' την ιτιά,
εκείνος ο Σαβέγιο Σεντο που τα δόντια μου φοβόμαστε όλοι.
Κει πέρα τώρα, πάνω στις βουνοκορφές,
αυτοί οι Σαβέγιο περπατούν κι όλα τ ακούνε.
Κι εκεί μες τα βουνά και κείνος θα σε πάρει,
εκεί που παίρνουν τώρα τα μεγάλα αγόρια και κορίτσια.


Οι πρωτόγονοι θαλασσινοί λαοί της Αυστραλίας τραγούδησαν με τρόπο εκπληκτικό τον ωκεανό και τα πλάσματα που ζούσαν μέσα του :

Καθώς κωπηλατούσαμε, είδαμε κείνη τη χελώνα·
είδαμε τα μάτια της ανοιχτά, τα πτερύγια της απλωμένα,
καθώς έπλεε.
Το θαλασσινό νερό διπλωνόταν στ' όστρακο της, απλωνόταν πάνω του.


Ένα ακόμα ποίημα απ' αυτήν τη μεριά του πλανήτη:

Κωπηλατούμε, ακούμε ένα θόρυβο·
ένα ψάρι πήδησε στην επιφάνεια του νερού·
ένα γατόψαρο! ένα πριονόψαρο! Για μας πηδάει αυτό
το ψάρι!
Ένα γατόψαρο δίπλα μας· γιατί ακούει τον ήχο του κανό μας ...


Κι ένα τρίτο:

Τι είναι αυτό που μας μπλοκάρει; H φάλαινα!
Καθώς κωπηλατούμε, βλέπουμε το ανοιχτό στόμα της.
Τι είναι κείνο;
Κωπηλατούμε μαλακά, γιατί βλέπουμε το ανοιχτό
στόμα της φάλαινας.
Τι είν' αυτό που κολυμπάει;
To ψαθί μας από νγκαϊνμαρα
κολυμπάει κάτω απ το νερό!
Κύματα υψώνονται υψώνονται απ' τα τα μεγάλα ψαθιά από νγκαϊνμαρα
που αφήνουν πίσω τους στροβιλιστό νερό που απ'
αυτά ραντίζεται!

Το νερό έρχεται μέσα απ' αυτά κι έρχεται σε μας αφρίζοντας, ραντίζοντας, βρυχώντας, πέρα πάνω στη θάλασσα.


Οι Αβορίγινες της Αυστραλίας κατάφεραν να ενσωματώσουν την ποίηση τους στοιχεία τόσο μοντέρνα όσο τα αεροπλάνα που τους προκαλούσαν έκπληξη απεριόριστη καθώς τα έβλεπαν να διασχίζουν αγέρωχα τους ουρανούς:

Να, πάει έν' άλλο εκεί πέρα ψηλά, κι άλλο εκεί.
Εκεί ψηλά ακολουθούν το ένα το άλλο.
Πάνε γρήγορα, βομβούν πέρα κει.
Λαμπερά αεροπλάνα, ζωγραφισμένα στον ουρανό.
Κι άλλο προσγειώθηκε εκεί πέρα , κι άλλο εκεί.
Έν' άλλο πέρα εκεί ψηλά χάθηκε...



Απόστολος Σπυράκης



Σημ.: Οι μεταφράσεις των ποιημάτων είναι των: Σωκράτη Λ. Σκαρτσή, Γιώργου Μπλάνα, Ορέστη Δαβία και Αθανάσιου Νταουσάνη.

Δείτε και μια παλαιότερη ανάρτηση για την En Hedu' Ana, την πρώτη ποιήτρια του κόσμου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου