Τετάρτη, 16 Σεπτεμβρίου 2015

"Δήγμα γραφής" της Τζούλιας Φορτούνη

Δήγμα γραφής Το "δήγμα γραφής" είναι η δεύτερη ποιητική συλλογή της Τζούλιας Φορτούνη, έτυχε να έχω γράψει και για την πρώτη της, το "φυσικό αντίδοτο" (Μανδραγόρας, 2013), κι έτσι το ενδιαφέρον μου ήταν μεγάλο όχι μόνο για τα επιμέρους στοιχεία αλλά κυρίως για την συνολική εικόνα. Μια δεύτερη συλλογή δίνει την ευκαιρία για να χαρτογραφήσει κανείς την πορεία του ποιητή και να ψηλαφήσει αν μπορεί την εξέλιξη, τις αλλαγές και τις ρήξεις. Η συνέχεια ανάμεσα στις δύο συλλογές υποθέτω επιβεβαιώνεται και από τους τίτλους με το «δήγμα» να κινείται στον ίδιο νοηματικό χώρο με το «αντίδοτο», όλα φαίνεται να έχουν μια εκ προοιμίου σχέση με το δάγκωμα, την απειλή, τον πόνο, το ξάφνιασμα.

Ένα ξάφνιασμα που καταρχάς εδραιώνεται με τα πολύ σύντομα ποιήματα που αποτελούν ένα μεγάλο μέρος της συλλογής. Με αρκετά ποιήματα να μην ξεπερνούν τους δέκα στίχους, κάποιες φορές μάλιστα και λιγότερους, η Τζούλια Φορτούνη επενδύει στον γρήγορο ρυθμό και τα συμπυκνωμένα νοήματα. Επιδιώκει το ξάφνιασμα του αναγνώστη και ενδεχομένως την γρήγορη αντίδρασή του στα ποιητικά τεκταινόμενα, δεν αφήνει χώρο και χρόνο για δεύτερες σκέψεις. Νομίζω ότι λίγα πράγματα αποδίδουν καλύτερα σε μια συλλογή από έναν σωστά υπολογισμένο ρυθμό, γιατί είναι το στοιχείο εκείνο που οριοθετεί και υποστηρίζει το νόημα. Όταν όμως ένα ποίημα όπως είναι για παράδειγμα το «τα ανθρώπινα σώματα» ή «οι γιορτές» είναι τόσο σύμπυκνωμένο που ο αναγνώστης αισθάνεται ότι του λείπουν στοιχεία κατανόησης, τότε ο γρήγορος ρυθμός και ο πυκνός λόγος από πλεονέκτημα γίνονται βάρος. Σε κάποιες περιστάσεις η ποιήτρια εκ των πραγμάτων και μόνο δεν έχει τον χρόνο και τον χώρο να διαλύσει τις ασάφειες που εμποδίζουν, και να ανοίξει την πόρτα της επικοινωνίας με τον αναγνώστη.

Όπως άλλωστε και στο "φυσικό αντίδοτο", το λεξιλόγιο είναι καθημερινό και αυθόρμητο, ακριβές αν μη τι άλλο, συνολικά όμως η ποίηση είναι αποσπασματική και λειτουργεί με συγκοπές. Υπάρχουν εντυπωσιακές εξαιρέσεις βέβαια, όπως το «κόκκινο σπίτι» που είναι εκτενές και δείχνει μια φρεσκάδα και μια πρωτοτυπία στην σκέψη. Η Τζούλια Φορτούνη πετυχαίνει να εδραιώσει μια ξεκάθαρη ατμόσφαιρα όπου αντικατοπτρίζονται απρόσκοπτα τα συναισθήματα και οι συγκινήσεις σε μια δομή καθόλα λειτουργική και ευέλικτη. Αισθάνομαι ότι αυτά τα ίδια στοιχεία θα μπορούσαν να υπάρχουν και σε όσα ποιήματα της συλλογής τα στερούνται λόγω της τόσο περιορισμένης έκτασής τους: χρειάζεται ένας ελάχιστος χώρος για να ξεδιπλωθούν και να αναπτυχθούν οι συναισθηματικοί πόλοι και όταν αυτός λείπει, τότε ο αναγνώστης κινδυνεύει να βρεθεί μετέωρος.

Η διπολικότητα ανάμεσα στα δύο ισχυρά Εγώ και Εσύ προσδίδει επιπλέον δυναμική στο σύνολο των ποιημάτων καταστώντας τον αναγνώστη ταυτόχρονα και θεατή σε μια αέναη και τελικά αρχέγονη αντιπαράθεση ανάμεσα στα άκρα των σχέσεων. Όπως συνέβαινε και στην πρώτη της συλλογή, έτσι και εδώ έχουμε μια ιδιαίτερα προσωπική ποίηση. Σε αρκετές περιπτώσεις από προσωπική μετατρέπεται σε ερμητικά κλειστή, με τον αναγνώστη να μένει απέξω και να προσπαθεί να καταλάβει τους κώδικες. Δεν μπορώ να σκεφτώ πώς θα ήταν δυνατή μια πλήρως αποστασιοποιημένη ποίηση, αισθάνομαι όμως ότι είναι θεμελειώδες οι δίαυλοι της επικοινωνίας να είναι ανοιχτοί και να εξασφαλίζουν την ροή των σκέψεων και των συναισθημάτων.

Το ενδιαφέρον στοιχείο αυτής της ομολογουμένως ανθρωποκεντρικής ποίησης είναι ίσως το ότι το Εγώ και το Εσύ, παρόλο που συμπορεύονται, δεν δείχνουν να συναντιούνται. Σαν να διαγράφουν παράλληλες πορείες στο διηνεκές και τα ποιήματα να αποτελούν τον καμβά αυτής της τελικά αδύνατης συνάντησης. Δεν ξέρω αν η αγωνία που θα προέκυπτε από αυτό έχει δώσει την θέση της στην παραδοχή και σε έναν κάποιο ανομολόγητο συμβιβασμό, είναι όμως γεγονός ότι η Τζούλια Φορτούνη επιχείρησε με επιτυχία να χαρτογραφήσει την περιπέτεια της ανασφάλειας και του αυτο-προσδιορισμού σε συνθήκες τόσο έρωτα όσο και απουσίας αυτού.

Κρις Λιβανίου

Παραθέτω δύο από τα ποιήματα που ξεχώρισα:

το σπίτι πλάι στη θάλασσα[1]
Πάντα ήθελα ένα σπίτι στη θάλασσα. Όχι για τους ορίζοντες, όχι για τους παφλασμούς των κυμάτων. Μόνο για τη φθορά. Να σκεβρώνουν τα παράθυρα. Να σκουριάζουν οι μεντεσέδες.
Να τρίζει ανελέητα η μνήμη. Να εισρέουν επιθυμίες. Να ανασύρω αμφορείς με νομίσματα.

Εσύ, αμετανόητος, με μια τρίαινα.
Να γράφω με αναφιλητά.

Πάντα ήθελα ένα σπίτι στη θάλασσα. Εγώ και όλα τα χαλασμένα μου ρολόγια.
Εσύ, αμετανόητος – μια τρίαινα.

πανσέληνος[2]
            μνήμη Μίλτου Σαχτούρη

γαυγίζει πάλι
όλο το βράδυ ανελέητα
έξω απ’το παράθυρό μου


[1] Σελ. 22.
[2] Σελ. 45.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου