Τετάρτη, 2 Σεπτεμβρίου 2015

Πολιτισμική ένδεια

«Μια χώρα που δεν ξέρει τι να κάνει τις Τέχνες, που δεν αντιλαμβάνεται την αναγκαιότητά τους ως προϋπόθεση σε ένα υγιές κοινωνικό οικοδόμημα, δεν μπορεί να το κρύψει. Αργά ή γρήγορα το πνεύμα πέφτει στην ανεργία δίνοντας τη θέση του στη στείρα εκλογίκευση των αριθμών και των αποδείξεων. Η τέχνη δε συμβιβάζεται με το Φαίνεσθαι και, αν δεν έχει ρόλο στη διαμόρφωση του Είναι μια κοινωνίας, τότε μαραίνεται και πεθαίνει παρασύροντας μαζί της κάθε ίχνος πολιτισμού.»

Έτσι ξεκινάει ο Πρόλογος στο 55ο τεύχος του κυπριακού «Άνευ» (καλοκαίρι 2015) που εκδίδει η ποιήτρια Ντίνα Κατσούρη. Ό,τι ισχύει στην Κύπρο ισχύει και στα καθ’ημάς – και μάλιστα στο πολλαπλάσιο. Ο πολιτισμός στην Ελλάδα έχει κατρακυλήσει στη σκάλα των προτεραιοτήτων κόσμου και κράτους – και πώς αλλιώς, αφού αναλωθήκαμε στις πολιτικές συζητήσεις και προβλέψεις, στις ανησυχίες και τους φόβους, όλα αυτά τέλος πάντων που τα καινοφανή capital controls, οι συμφωνίες και τα μνημόνια έφεραν στο προσκήνιο της καθημερινότητάς μας. Δεν υπάρχει ησυχία σ’ αυτή τη χώρα προκειμένου να μπορέσει, όχι να παράγει πολιτισμό και πρόοδο, αλλά ακόμα και να ζήσει αξιοπρεπώς.

Είναι ασφαλώς αξιοσημείωτο ότι το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου εκτέλεσε κανονικά το πρόγραμμά του και ότι πληθώρα άλλων εκδηλώσεων πραγματοποιήθηκαν ανά τη χώρα.... Ο κόσμος συνέχισε να εκφράζεται διά της γραφής, άλλοτε με περισσότερη και άλλοτε με λιγότερη επιτυχία –δεν έχει σημασία. Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι, για άλλη μια φορά, η τέχνη αποτέλεσε τη διέξοδο, για κάποιους τουλάχιστον. Διδάσκονται όμως η τέχνη ή ο πολιτισμός;

Παραμονές της έναρξης της σχολικής χρονιάς και μετά την αποτυχία του γιου μου στις εξετάσεις για το μουσικό γυμνάσιο, σκεφτόμουν ότι ίσως τελικά τέτοιου είδους σχολεία-γκέτο, που ιδρυματοποιούν τις τέχνες λες και είναι κολλητική ασθένεια, είναι καταδικασμένα να αποτύχουν. Οι τέχνες πρέπει να ενσωματωθούν στο διδακτικό πρόγραμμα με τρόπο οργανικό και ουσιαστικό, όχι να αποτελούν τα «εύκολα μαθήματα» που οι μαθητές προσπερνούν βιαστικά. «Η παιδεία δεν εκσυγχρονίζεται με προσθαφαιρέσεις διδακτικών ωρών», διατείνεται η Ντίνα Κατσούρη και έχει, φυσικά, δίκιο. Συνεχίζει: «Η εξειδικευμένη εκπαίδευση, ειδικά στο επίπεδο του Λυκείου, θα είναι πάντα φτωχότερη σε σύγκριση με τον πλούτο της σφαιρικής και ολοκληρωμένης εκπαίδευσης που δίνει την ίδια σημασία στο μυαλό και στο πνεύμα, στις γνώσεις και στα συναισθήματα.»

Από πότε τα σχολεία εγκατέλειψαν τον στόχο τους να διαμορφώνουν σκεπτόμενους και δημιουργικούς ανθρώπους; Σε πόσο βάθος πρέπει να φθάσει πια η αμορφωσιά του Έλληνα για να το καταλάβουν οι «ειδικοί» και να πάψουν να μεταφράζουν τους αριθμούς σε αριθμούς, καταλήγοντας σε εκπαιδευτικά τερατουργήματα; Η αμορφωσιά δεν αντανακλάται μόνο στο επίπεδο της γενικής παιδείας, αλλά και στο σκουπίδι που ο ανίδεος θα πετάξει έξω από το παράθυρο μολύνοντας το φυσικό τοπίο ή τον δρόμο που σε μία ώρα θα διασχίσει το ίδιο το παιδί του. Πρόκειται για ανθρώπους βαθιά αμόρφωτους, που δεν έχουν προβληματιστεί ποτέ για τα αυτονόητα και που είναι ανίκανοι να εκφράσουν συναίσθημα, να θαυμάσουν ένα τοπίο ή να συγκινηθούν στο άκουσμα μιας μελωδίας ή στην ανάγνωση ενός ποιήματος.

Χριστίνα Λιναρδάκη

2 σχόλια:

  1. Συμφωνώ γιατί εφαλτήριο της τέχνης, του να ωθήσουμε τα παιδάκια ή τους νέους προς την τέχνη, δεν είναι άλλο από το να δείξει κάτι που θα αρέσει στο κοινό. Δεν μοιραζόμαστε πως τέχνη κάνω για να εκτεθώ, να ξεγυμνώσω την ψυχή μου και με αυτόν τον τρόπο όχι μόνο να συγκινήσω το κοινό μου, αλλά να τους κάνω συμμέτοχους στην τέχνη. Δηλαδή, για μιαν ακόμη φορά χάνουμε τον κοινωνικό ρόλο (κι όχι πολιτικό) και επικεντρωνόμαστε στο μέσον ως αυτοσκοπό. Έτσι είναι πιο εύκολο, μα τόσο ανούσιο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Μέτοχος ή κοινωνός της Τέχνης δεν σημαίνει μόνο δημιουργός της, η τέχνη είναι μια πράξη επικοινωνίας, συχνά αμφίδρομη, ανάμεσα στο κοινό και τον καλλιτέχνη. Ρόλος του σχολείου θα έπρεπε να είναι η μόρφωση των παιδιών έτσι που να γίνονται ικανά να αντιληφθούν ένα έργο, να νιώσουν π.χ. την ατμόσφαιρα σε ένα έργο του Ρόρρη ή τον παλμό σε ένα έργο του Βάγκνερ. Εδώ λογοτεχνία διδάσκονται, υποτίθεται, και πάλι τελειώνουν το σχολείο και δεν ξέρουν τι τους γίνεται...

    ΑπάντησηΔιαγραφή