Τετάρτη, 29 Ιουλίου 2015

Γιατί δεν γράφω ποίηση

Αλλάζουμε με ήχους και συλλαβές
τα αισθήματα στη χάρτινη καρδιά μας,
δημοσιεύουμε τα ποιήματά μας
για να τιτλοφορούμεθα ποιητές.


 Κώστας Καρυωτάκης

 

Γιατί δεν αισθάνομαι ότι διαθέτω το σχετικό ταλέντο (όπως εγώ το αντιλαμβάνομαι και το υπολογίζω) και δεν έχω την αναγκαία ποιητική βούληση.

Γιατί πιστεύω ότι τα πάντα έχουν ειπωθεί ποιητικά με τον καλύτερο και κάθε δυνατό τρόπο.

Γιατί ο κύκλος της ποίησης όπως την ξέραμε έχει κλείσει.

Γιατί προτιμώ να μεταφράζω παρά να γράφω «πρωτότυπα» κείμενα. Γιατί πρωτότυπο χωρίς αντίγραφο ή μετάφραση δεν υπάρχει.

Γιατί είναι προπετές να νομίσω ότι μπορώ να διορθώσω (αυτό αποπειράται κανείς, συνειδητά είτε ασυνείδητα, όταν αποφασίζει να γράψει λυρικό ποίημα) τη Σαπφώ, τον Σοφοκλή, τον Σαίξπηρ, τον Κητς, τον Σολωμό, τον Καρυωτάκη.

Γιατί δεν έχω χρόνο για χάσιμο, δεν προφτάνω, δεν έχω χρόνο να γράφω ποίηση όταν δεν έχω διαβάσει ακόμη Δάντη (αν είναι δυνατόν!).

Γιατί ο Έλιοτ με καλύπτει πλήρως όταν λέει στο East Coker πως κάθε ποιητικό εγχείρημα είναι «επιδρομή στο άναρθρο με σαθρό εξοπλισμό που όλο και φθείρεται στη γενική αταξία της αοριστίας των αισθημάτων» και πως «ό,τι υπάρχει για να κατακτηθεί έχει ήδη ανακαλυφθεί μια και δυο ή πολλές φορές από ανθρώπους που κανείς δεν μπορεί να ελπίζει πως θα τους παραβγεί».

Γιατί με τον Τζόυς και τον Μπέκετ, με τον πλούτο του ενός και τη φτώχεια του άλλου, με την μπόρεση και την ανημπόρια, με την «επιτυχία» και την «αποτυχία», εξαντλήθηκαν οι δυνατότητες της έντεχνης γλώσσας.

Γιατί δεν υπάρχουν πια “new-found methods” όπως λέει ο Σαίξπηρ, και η θεματική (τόσο το αντικείμενο της επιθυμίας όσο και η ίδια η επιθυμία) έχει πράγματι εξαντληθεί. Για περισσότερα, βλ. το περίφημο 76ο Σονέτο. O know, sweet love, I always write of you,/ And you and love are still my argument;/ So all my best is dressing old words with new,/ Spending again what is already spent.

(…) Γιατί νομίζω ότι η φράση «Τι θέλει να πει ο ποιητής;» είναι σημαίνουσα και εύστοχη.

Γιατί πιστεύω ότι η περιώνυμη «αμφισημία» (ambiguity) της ποίησης οφείλεται συχνά σε σύγχυση των ποιητών και αδυναμία διατύπωσης ενός σαφούς νοήματος, όχι στην εγγενή νοηματική ταλάντευση της ποιητικής γλώσσας.

Γιατί δεν μου αρέσει να ανταγωνίζομαι και να διαγκωνίζομαι με ομοτέχνους, ταλαντούχους και ατάλαντους («συρφετό» τους αποκάλεσε ο Καρυωτάκης) για κάτι τόσο σπουδαίο.

Γιατί δεν με ενδιαφέρει να συγκαταριθμηθώ (στην καλύτερη περίπτωση) με άλλους εξήντα συγχρόνους μου σε υποσελίδιο σημείωση πολύτομης ιστορίας της ποίησης.

Γιατί (για να χρησιμοποιήσω ένα στερεότυπο) η ποίηση είναι πολύ σπουδαία υπόθεση για να την αφήσουμε στους ποιητές.

Γιατί ντρέπομαι να παριστάνω ότι κάνω κι εγώ αυτό που έκαναν τιτάνες πριν από μένα.

(..) Γιατί μου φαίνεται πιο σημαντικό να είσαι επαρκής αναγνώστης της ποίησης παρά επαρκής ποιητής. Γιατί η ανάγνωση σε εκπολιτίζει και σε μορφώνει περισσότερο από τη γραφή, που συχνά σε ξελογιάζει και σε εκμαυλίζει.

Γιατί ξόδεψα (τρόπος του λέγειν) τη ζωή μου διαβάζοντας λογοτεχνία και αυτό μου αρκούσε και είχα πάντα την αίσθηση πως δεν ήμουν παθητικός αποδέκτης, πως επιτελούσα κάποιο έργο, πως αυτό που έπαιρνα από αυτά τα διαβάσματα ακτινοβολούσε από πάνω μου και μεταδιδόταν ως γνώση και πολιτισμός στους δικούς μου, στους φίλους μου, στους γύρω μου.

Γιατί δεν χρειάζεται άλλος ένας ποιητής. Περισσεύουν οι γράφοντες ποιητές, και οι καλοί ακόμη, όσοι υπάρχουν. Γιατί το κακό παράγινε: σήμερα και με το Διαδίκτυο γέμισε ο κόσμος ποιητές, παίρνουν βραβεία πρωτοεμφανιζόμενα, εκδίδονται, γίνονται μέλη της Εταιρείας Συγγραφέων. Οι ποιητές είναι περισσότεροι από τους αναγνώστες της ποίησης.

Γιατί των ποιητών ο νους ψηλώνει. Εύκολα χάνει κανείς τον έλεγχο και γίνεται ιδεοληπτικός. Η ποίηση έχει για τους ποιητές το θάμβος της ουτοπίας.

(…) Γιατί η ανάγνωση της ποίησης είναι ήπια μορφή συσσώρευσης και κατοχής πολιτισμικού κεφαλαίου που μπορεί εύκολα να διανεμηθεί (με μετάδοση, διδασκαλία) χωρίς να ελαττωθεί, ενώ η γραφή είναι ισχυρός μοχλός διάκρισης, υπεροχής και κυριαρχίας. («Γιατί κανένας στίχος δεν κινητοποιεί τις μάζες. Ποιες μάζες; Μεταξύ μας τώρα – ποιοι σκέφτονται τις μάζες; Το πολύ μια λύτρωση ατομική, αν όχι ανάδειξη» - Τίτος Πατρίκιος).

(…) Γιατί δεν είμαστε στο 1815 (ο Βύρωνας, ο Σέλεϋ, ο Κητς) ή στο 1915 (ο Γέητς, ο Έλιοτ, ο Ρίλκε), όταν ο ποιητικός λόγος ήταν ακόμη ηχηρός. Ο λόγος της ποίησης υστερεί σήμερα συγκριτικά με άλλους λόγους, τον λόγο της μυθιστοριογραφίας, της ιστοριογραφίας, της βιογραφίας, του δοκιμίου, της κριτικής ανάλυσης, και ιδιαίτερα στη σημερινή Ελλάδα είναι λόγος αναιμικός, εσωστρεφής, μαραζιάρης, βαρετός (…).
 

Άρης Μπερλής


(Αναδημοσίευση αποσπασμάτων από ομότιτλο άρθρο στην Αθηναϊκή Επιθεώρηση του Βιβλίου – The Athens Review of Books, τεύχος 64, Ιούλιος-Αύγουστος 2015. Ο Άρης Μπερλής είναι μεταφραστής και κριτικός λογοτεχνίας. Η πιο πρόσφατη μετάφρασή του είναι μια επιλογή δοκιμίων του Τ.Σ. Έλιοτ με τον τίτλο Οι φωνές της ποίησης, 2013)

 

3 σχόλια:

  1. "σε μισοαγαπώ εδώ
    τ' άλλο μισό είναι για μένα μίσος
    όπως στίχοι που καλλιά να μην υπήρχαν"

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Και ο πεζός λόγος; Και τα ίχνη της Ιστορίας στο γίγνεσθαι και η διεύρυνση της εμπειρικής αλήθειας; Νομίζω το αρθράκι, σωστό στη βάση του, ισοπεδώνει την εξέλιξη της ζωής. Είναι λίγο η Ίαση δεκάδων ασθενειών, η κλωνοποίηση, το διάστημα, η γονιδιακή διερεύνηση, η εξέλιξη (ή οπισθοδρόμηση) των μαζών οικονομικά, που σημαίνει ένταξη στη σκεπτόμενη κοινωνία, η νεοαποικιοκρατία και οι νέοι πόλεμοι; Ένα χρόνο έπαιζε στο ...FB κουβέντα της οριστικής "χαρτογράφησης" της λογοτεχνίας. Τέλος έμπνευσης ορισμένων θα τόλεγα...ΝΙΚΟΣ ΤΑΚΟΛΑΣ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Δεν είμαι σίγουρη για την πρόθεση του συντάκτη του κειμένου. Μπορώ μόνο να πω ότι εμείς το αναδημοσιεύσαμε γιατί, μέσα στην άρνησή του, δείχνει τι πηγαίνει στραβά και έχουμε το φαινόμενο της υπερ-παραγωγής ποίησης. Ο κόσμος γράφει τρεις στίχους και μετά ψωνίζει τον τίτλο του ποιητή στους εκδοτικούς οίκους, σαν να πηγαίνει στο σούπερ μάρκετ! Το αποτέλεσμα είναι ότι τα όρια της λογοτεχνικότητας, του τι θεωρείται λογοτεχνικό δηλαδή, έχουν ξεχειλώσει, αν όχι διαρραγεί... Ευχαριστούμε για το σχόλιό σας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή