Δευτέρα, 1 Ιουνίου 2015

Φάκελος «Λαοί στο περιθώριο – η ποίηση των γειτόνων». Σταθμός πέμπτος: Αλβανία (συνέχεια)

Ισμαήλ Κανταρέ
Παίρνοντας τη σκυτάλη από την προηγούμενη ανάρτηση του φακέλου, συνεχίζουμε το αφιέρωμα στην ποίηση γειτονικών χωρών, το οποίο καλύπτει ποιήματα και ποιητές των δύο τελευταίων αιώνων. Ο τρέχων σταθμός μας, πέμπτος στη σειρά, περιλαμβάνει μια ανθολόγηση ποιημάτων από την Αλβανία (σε συνέχεια της προηγούμενης ανάρτησης με το ίδιο θέμα, την οποία μπορείτε να δείτε εδώ).Υπενθυμίζω ότι την εξαιρετική μετάφραση έχει κάνει ο Ανδρέας Ζαρμπαλάς, σημαίνων ποιητής της ελληνικής ομογένειας της Αλβανίας.



Η ΠΑΤΡΙΔΑ

Πατρίδα, σε νιώθω και στον κόκκο της άμμου στη θάλασσα πλάι,
στου νέκταρος το ψίχουλο, το τόσο δα μικρό,
στης δροσιάς τη γαλάζια σταγόνα το Μάη
και στο σβόλο ακόμα σ’ οργωμένο αγρό.

Σε νιώθω στο θρόισμα που κάνουν τα πλατάνια
σε νιώθω στο χορτάρι, στο σεμνό του κλωνί,
στης κόρης τα ματόκλαδα που μοιάζουν με στάχυα
κι ακόμα στη ρυτίδα, στον ήχο, στη φωνή.

Σε νιώθω στης γης το κάθε μόριο, πατρίδα,
στο κάθε μόριο των νερών,
σε κάθε αγέρα, σε κάθε καταιγίδα,
στα ουράνια, π’ ακουμπάνε στις πλάτες των καιρών.

Σε νιώθω στις σταγόνες του τίμιου ιδρώτα
στων τραγουδιών το απέραντο ίσο,
σε νιώθω στην πέτρα, στο άγαλμα, στην πόρτα
που έχει κεντισμένο τ’ ανώφλι, το γείσο.

Σε νιώθω στην άχνη του σπιτίσιου ψωμιού,
στα στενά μονοπάτια, στις πλατιές δημοσιές,
στη γεύση τη βαριά του καπνού,
στης Ιστορίας τις βαριές πατημασιές.

Ντριτερό Αγκόλλι

ΝΤΡΙΤΕΡΟ ΑΓΚΟΛΛΙ (1931 - ): Ένας από τους πιο δημοφιλείς Αλβανούς ποιητές. Γεννήθηκε στην Κορτυσά. Έκανε τις ανώτερες σπουδές του στη Φιλολογική Σχολή του Λένινγκραντ. Έγραψε ποίηση, πεζογραφία και θεατρικά έργα, ενώ ασχολήθηκε και με τη δημοσιογραφία. Από το 1973 και για πολλά χρόνια διετέλεσε πρόεδρος της Ένωσης Λογοτεχνών και Καλλιτεχνών Αλβανίας.



ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟΣ ΟΥΡΑΝΟΣ

Χειμωνιάτικος ουρανός –
συνωστισμός αναμνήσεων.
Άναψα τσιγάρο και πλησίασα στο παράθυρο.
Νιώθω πως δεν πέφτουν νιφάδες χιονιού,
μα χιλιάδες γράμματα που ποτέ μου δεν έλαβα.

Γράμματα μακρινά,
γραμμένα από χέρια μακρινά
κι απ’ τα σύννεφα ακόμα πιο μακρινά.


ΠΟΝΟΣ

Στάλες βροχής έπεσαν στο τζάμι
και ξάφνου σε πεθύμησα.
Ζούμε κι οι δυο στην ίδια πόλη
κι όμως βλεπόμαστε αραιά.

Κι είναι παράξενο, αλήθεια,
τούτο το φθινοπωρινό πρωί,
χωρίς κανένα ουράνιο τόξο,
χωρίς λελέκια οι ουρανοί.

Του Ηράκλειτου τ’ αρχαίο ρητό
με έρανε θλίψη, στενοχώρια:
"Οι ξύπνιοι μένουνε μαζί,
ενώ οι κοιμισμένοι χώρια".

Μα τι ‘ναι τούτο τ’ όνειρο,
που κοιμισμένους μας κρατά;
Το τζάμι χτύπησε η βροχή
και ξάφνου σε πεθύμησα.

Ισμαήλ Κανταρέ

ΙΣΜΑΗΛ ΚΑΝΤΑΡΕ (1936 - ): Γεννήθηκε στο Αργυρόκαστρο. Σπούδασε στη Μόσχα. Ζει και εργάζεται στα Τίρανα και το Παρίσι. Είναι ο πιο διάσημος Αλβανός λογοτέχνης της περιόδου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το έργο του είχε μεγάλη απήχηση όταν εκδόθηκε στη Γαλλία. Στη συνέχεια μεταφράστηκε σε πολλές άλλες γλώσσες σε όλο τον κόσμο. Έγραψε πολλές ποιητικές συλλογές, πολλά μυθιστορήματα και συλλογές μ ε διηγήματα και νουβέλες, αλλά και πλήθος λογοτεχνικά και πολιτικά δοκίμια. Έχει προταθεί για Νόμπελ λογοτεχνίας.



Η ΕΒΔΟΜΗ

Ξέρω μια λέξη πέτρινη, λέξη φωτιάς, ω φίλε,
που η ορμή της τα βουνά μετακινεί,
όπου τα σύννεφα στον ουρανό τα κάνει και σκορπίζουν
σαν πρόβατα απ’ τ’ αγριμιού το ουρλιαχτό ή τη βροντή.
Ξέρω μια λέξη που τη λέω στον ποταμό και σταματάει.
Απ’ τη μαγεία της, τα χόρτα μεγαλώνουνε στους τάφους.
Ξέρω μια λέξη που τη λέω στα λιθάρια και ανάβουνε
κι οι νύχτες προχωρούν τσαλαπατώντας η μια την άλλη.
Ξέρω μια λέξη που τη λέω στα λιθάρια και ανάβουνε.
Απ’ την πολλή σοφία της γεράσανε οι πατεράδες μας.
Ξέρω μια λέξη πιο βαριά και πιο μεγάλη
απ’ τη σιωπή σου όταν δίβουλα ζυγιάζεις
τις λέξεις και τα βήματα μην είναι σπόρος κάλπικος
σπόρος του μαύρου αίματος που τη φυλή ντροπιάζει.
Ξέρω μια λέξη, φίλε μου, κόκκινη σαν το αίμα.

Αζέμ Σκρελί

ΑΖΕΜ ΣΚΡΕΛΙ (1938-1997): Γεννήθηκε σε ένα χωριό του Κοσσυφοπεδίου. Τελείωσε τη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Πρίστινας. Ήταν ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και πεζογράφος. Η ποίησή του διακρίνεται για τη συμβολική της γλώσσα και τον διεισδυτικό λυρισμό της.



ΚΑΘΕΝΑΣ ΧΑΙΡΕΤΑΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥ

Κάθε ταξιδευτής μέσα στον κόσμο
χαιρετάει με τον τρόπο του
- καθένας από μας.

Ενώ εγώ πάντα συλλογιζόμουνα
τον άνθρωπο να χαιρετώ
μ’ ένα ζεστό χαμόγελο

σε χωρισμούς απλούς, συνηθισμένους
που σε γεμίζουνε συγκίνηση
που σε γεμίζουνε χαρά

ενώ εσείς, όπως επιθυμείτε:
τα μάτια των περαστικών μπροστά στα μάτια τα’ χετε
και τα μαντίλια του χαιρετισμού στα χέρια τα κρατάτε.



ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

Είπαν πως πήγε ξοπίσω από τα χρώματα
πως πήρε στο κατόπι πεταλούδες
τα είπαν όλα, είπανε, θεέ μου
και τον περίμεναν στην άκρη του ορίζοντα
γιατί είπανε πως πάει πίσω τον ήλιο

ξαφνικά φανήκανε μια μέρα
αρχαιολόγοι της καινούριας εποχής
σ’ ένα μεγάλο μάτι σκάψαν πολλά χρόνια
για να βρουν το χαμένο χαμόγελο του κόσμου.

Αλί Ποντρίμια

ΑΛΙ ΠΟΝΤΡΙΜΙΑ (1942 - ): Από τους πιο γνωστούς ποιητές του Κοσσυφοπεδίου και γενικά της αλβανικής γλώσσας. Γεννήθηκε και ζει στο Κοσσυφοπέδιο. Η ποίησή του είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη μοίρα του λαού του. Η τάση του προς τον συμβολισμό και την αλληγορία διαπιστώνεται σε όλη την πλούσια δημιουργία του, η οποία μεταδίδει σαφή μηνύματα για την ελευθερία και την πρόοδο της ανθρωπότητας. Το άγχος, η μαχητικότητα, τα διλήμματα για τη μοίρα του ανθρώπου και των λαών πλημμυρίζουν την ποίησή του ως απεγνωσμένη πρόκληση απέναντι στις αφελείς ουτοπίες.



Η ΛΕΞΗ

Είπαν στη λέξη: τώρα είσαι ελεύθερη!
μα η λέξη ήταν ανήμπορη να τους πει: είν’ αργά,
αφού δεν ειπώθηκα
την ώρα που έπρεπε
τι να την κάνω πια τη λευτεριά.
Δεν έχω πια φτερά,
δεν έχω ουρανό.
Είμαι όνειρο χωρίς ζωή,
ζωή δίχως όνειρο.
Είπαν στη λέξη: είσαι ελεύθερη.
Δύσκολο – είπε – να πιστέψεις κάτι τέτοιο.
Εφόσον έχεις φάει τις δικές σου συλλαβές,
εφόσον έχεις μείνει σαν κούτσουρο,
κι η λευτεριά ακόμα
είναι μία απ’ τις φυλακές.
Ζει η λευτεριά – είπαν στη λέξη.
Κι είπε αυτή: δεν είμαι Κωσταντής
που και νεκρός ακόμα μπορεί να ταξιδέψει.*
Είπαν στη λέξη:
- Εσύ ‘σαι η
λευτεριά!
Και το πίστεψε η λέξη.
Κι άνοιξε το στόμα
μα αντί για φθόγγους
πετάχτηκε αίμα.

Τζεβαχίρ Σπαχιού

ΤΖΕΒΑΧΙΡ ΣΠΑΧΙΟΥ (1945 - ): Ανήκει στη γενιά των ποιητών που εμφανίστηκαν και αναγνωρίστηκαν αμέσως μετά τη γενιά του ’60. Στάθηκε πιστός στην ποίηση, χωρίς να καλλιεργήσει κανένα άλλο λογοτεχνικό είδος. Προτιμά τη σύντομη και πυκνή, αλλά πλούσια σε κοινωνικές ιδέες και δυναμικούς ρυθμούς ποίηση. Στο έργο του, μέσα από θέματα της ιστορίας και της επικαιρότητας, επιχειρεί να συνθέσει ένα υποβλητικό μωσαϊκό της αλβανικής ζωής. Ο τολμηρός λόγος του τον έθετε συχνά σε δυσμένεια την εποχή που η ποίηση υφίστατο περιορισμούς.

(Επιλογή: Χριστίνα Λιναρδάκη για το στίγμαΛόγου)
Ντριτερό Αγκόλλι

* Αναφέρεται στο δημοτικό τραγούδι Κωνσταντής και Δοκίνα, που μπορείτε να διαβάσετε στην προηγούμενη ανάρτηση με το ίδιο θέμα.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου