Τετάρτη, 20 Μαΐου 2015

"Η έβδομη λιαχτίδα" του Κωστή Παπακόγκου

Ο Κωστής Παπακόγκος δεν είναι καινούριος στα ελληνικά (και τα σουηδικά) γράμματα, αντίθετα πρόκειται για μια σταθερή παρουσία στα λογοτεχνικά δρώμενα εδώ και δεκαετίες. Η έβδομη λιαχτίδα είναι μια ποιητική συλλογή αποτελούμενη από ένα σύνολο τριστίχων μοιρασμένων σε επτά ενότητες, με φανερή την ανάγκη του ποιητή για μια συγκεκριμένη και μάλλον αυστηρή δομή στην έκδοση.

Ήδη από την πρώτη σελίδα είναι απολύτως σαφές ότι το θεμελιώδες στοιχείο αυτής της συλλογής είναι η πορεία προς τον θάνατο μέσα στο διηνεκές της ανθρώπινης ύπαρξης και της ιστορίας. Η εσωτερική ενότητα που διέπει τα ποιήματα σύμφωνα τουλάχιστον με την κριτική του Κρίστιαν Λούντμπεργκ (βλ. στο εσωτερικό μέρος του οπισθόφυλλου της ελληνικής έκδοσης), δεν θα έλεγα ότι είναι παρούσα. Το γεγονός είναι ότι δεν υπάρχει αξιοσημείωτη συνοχή στα κείμενα: οι στίχοι απλώς συνυπάρχουν στην ίδια έκδοση, δεν συνδιαλέγονται μεταξύ τους, δεν αλληλεπιδρούν. Αντίθετα, φαίνεται ότι διαγράφουν τις δικές τους αυτόνομες πορείες σε ένα πλαίσιο εννοιολογικής αλλά και δομικής... ανεξαρτησίας. Είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τα στοιχεία εκείνα που έφεραν τα ποιήματα αυτά κοντά μεταξύ τους, στους συνδετικούς κρίκους που εξασφαλίζουν μια συνοχή απαραίτητη για μια ολοκληρωμένη και δομικά σταθερή ποιητική έκδοση.

Παρόλο που η βάση μπορεί να τοποθετηθεί στην θεματική του θανάτου τόσο ως γεγονός όσο και ως συμβολισμό, η ποίηση του Κωστή Παπακόγκου αποδεικνύεται στοχευμένη και τελικά ίσως στρατευμένη. Ο ποιητής έχει έναν ξεκάθαρο πολιτικό και ιστορικό λόγο, αντλεί την έμπνευσή του από πραγματικά γεγονότα και επιχειρεί να φωτίσει αλλά και να υπενθυμίσει πλευρές που μπορεί να χάθηκαν στους μαιάνδρους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η θεματολογία του κινείται ανάμεσα στον εμφύλιο, τη χούντα και τους δύο παγκόσμιους πολέμους, αλλά και στην θρησκεία και σε βιβλικές αναφορές. Λειτουργεί παρόλα αυτά περισσότερο σαν «λογοτεχνική αποστολή» και λιγότερο σαν πηγή προσωπικής έμπνευσης ή έστω υπαρξιακής αναζήτησης: αυτό που συμβαίνει σε όλη την έκταση της συλλογής είναι ένα είδος παρέλασης θεματικών, οι οποίες ούτε επικοινωνούν μεταξύ τους, αλλά ούτε και εμπλουτίζει η μία την άλλη. Ο Παπακόγκος χρησιμοποιεί την ποίησή του για να επανεξετάσει διάφορα ιστορικά γεγονότα και να δώσει το δικό του στίγμα ως προς αυτά, εκεί που θα περίμενε κανείς να δει την ιστορία και την πολιτική ζωή μόνο ως εφαλτήρια που θα επιτρέψουν στον ποιητή να διαβάσει την πραγματικότητα με τον δικό του προσωπικό τρόπο. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο αναγνώστης γίνεται μάρτυρας στην εδραίωση μιας πολιτικής συνείδησης, όμως το ερώτημα που παραμένει είναι το κατά πόσο η συνείδηση αυτή μετουσιώνεται σε μια καθαρά ποιητική δημιουργία που θα έπρεπε να είναι και το μόνο ζητούμενο.

Η γλώσσα και το λεξιλόγιο είναι απλά και χωρίς υπερβολές στην έκφραση, αντίθετα οι παρομοιώσεις είναι συχνά ακραίες και απρόσμενες, με αποτέλεσμα η επαφή του δημιουργού με τον αναγνώστη να δέχεται ένα ισχυρό πλήγμα. Είναι καθόλα βέβαιο ότι ο Κωστής Παπακόγκος έχει ένα κατασταλαγμένο και εδραιωμένο ποιητικό προφίλ, άλλωστε όπως έγραψα και στην αρχή δεν είναι στην πρώτη του απόπειρα. Αυτό φαίνεται τόσο στον τρόπο που διαχειρίζεται τη θεματολογία του όσο και στην κριτική ματιά που ακουμπάει στα πράγματα. Η φρεσκάδα και συχνά η αθωότητα που ενδόμυχα περιμένει να συναντήσει κανείς σε στίχους με μάλλον σύγχρονη θεματική είναι ηχηρά απούσα, και ο αναγνώστης βρίσκεται μπροστά σε ένα σύνολο ποιημάτων που αν μη τι άλλο αποτυγχάνουν να ρίξουν στα βιώματα όλων μας ένα καινούριο φως.

Κρις Λιβανίου

 Δύο τρίστιχα που τράβηξαν την προσοχή μου:

 Η ύπαρξή μου στην παλάμη σου, είπε,
τρεμάμενη σταγόνα˙ μη διστάξεις
άμα διψάσεις να την πιεις.

Τις πιο βαθιές πατημασιές στη γης
τις άφησαν τα ονείρατα
που ποτέ δεν περπάτησαν στο χώμα.




 

1 σχόλιο:

  1. Κι ένα τρίστιχο που τράβηξε τη δική μου προσοχή:

    Τρεις μέρες σ’ ακολουθάει ο καλός στίχος∙
    την τέταρτη σε κεντάει αλαφρά κι αρχίζει
    να ρέει το αίμα σου στο ποίημα

    ΑπάντησηΔιαγραφή