Δευτέρα, 20 Απριλίου 2015

"Η στίξη των ημερών - 45 χαϊκού" του Παρασκευά Καρασούλου


Δεν είμαι κριτικός ποίησης. Δεν διαβάζω ποίηση για να κρίνω τον δημιουργό της, αλλά για να ξεδιψάσω κομμάτια του είναι μου που το έχουν ανάγκη. Έχω διαβάσει ποιήματα γραμμένα πρόχειρα στο χέρι σε υπολλείματα χαρτιών, άλλα σε κοινό χημικό χαρτί εκτυπωτή με τη χρήση της αντιπαθητικής Αrial και, φυσικά, άλλα τυπωμένα σε υπέροχες και μη εκδόσεις.

Δεν μου είναι αναγκαίο να έχω μία καλή έκδοση για να ευχαριστηθώ ένα ποίημα. Ό,τι είναι να βγει από αυτό θα βγει και θα με ακολουθήσει όπου και να είναι γραμμένο. Όμως, όταν οι τέχνες αποφασίσουν να ενωθούν και να αλληλεπιδράσουν, τότε και η αντιμετώπιση του ποιήματος αλλάζει. Δεν αλλάζει ως ποίημα αλλά ως ολιστικό έργο που το κάθε του κομμάτι αλληλεπιδρά με το άλλο και όλα μαζί με τις αισθήσεις μου. Αυτό λοιπόν που συνήθως ψάχνει κανείς σε αυτές τις συνέργειες είναι το τελικό αποτέλεσμα να ισορροπεί.

Ευτυχώς ακόμη και σήμερα βρίσκει κανείς εξαίρετες εκδοτικές δουλειές. Πάρα πολλές φορές όμως σε αυτές τις εκδοτικές προσπάθειες υπάρχει ανισορροπία. Τι εννοώ; Φανταστείτε να σας δώσει κάποιος για ανάγνωση μία συλλογή ποιημάτων γραμμένη χειρόγραφα σε κοινό χαρτί και την ίδια συλλογή σε μία εξαιρετική έκδοση υψηλής αισθητικής από εκείνες που έχουν όλα αυτά τα στοιχεία που σε κάνουν να θέλεις να τις αποκτήσεις μόνο για τον αριθμό των αισθήσεων που εγείρουν με ένα απλό τους άγγιγμα. Τώρα προσπαθείστε να βαθμολογήσετε το ποσοστό των προσδοκιών που έχετε και στις δύο περιπτώσεις. Στο μεν χειρόγραφο ο βαθμός αρχικής προσδοκίας είναι μηδέν. Περιμένετε απλώς να διαβάσετε για να κρίνετε. Στην έκδοση όμως δεν είναι έτσι. Η απόλαυση των άλλων αισθήσεων εκτός της ανάγνωσης έχει ανεβάσει τον βαθμό αρχικής προσδοκίας στα ύψη. Αυτό φυσικά κάνει το αποτέλεσμα της κρίσης στη δεύτερη περίπτωση να είναι αρκετά αυστηρότερο, γιατί είναι πλέον εξαρετικά δύσκολο να ξεχωρίσουμε τις προσδοκίες μας από το τελικό προϊόν. Αυτό εννοώ ανισορροπία.

Την αφορμή για την αλυσίδα των παραπάνω σκέψεων προκάλεσε ένα μικρό μαύρο υπέροχο βιβλιαράκι των εκδόσεων "Μικρή Άρκτος" με τίτλο Η στίξη των ημερών που περιέχει 45 χαϊκού του Παρασκευά Καρασούλου.

Αγαπώ πολύ τα χαϊκού. Αγαπώ τη λιτότητα και την απίστευτη σύμπτυξη εκατοντάδων πραγμάτων, συμβόλων, εννοιών, χρωμάτων σε τόσες λίγες συλλαβές. Αγαπώ την τέχνη του ελάχιστου.

Γι' αυτό και είναι πολύ εύκολο να χαθεί η ισορροπία όταν έχει κανείς να διαχειριστεί ένα τόσο εύθραυστο είδος τέχνης όσο τα χαϊκού.

Ευτυχώς το βιβλίο που έπεσε στα χέρια μου δεν ανήκει σε αυτήν την κατηγορία. Ανήκει όμως σε εκείνην που όταν το αγγίξεις θέλεις να το αποκτήσεις και ταυτόχρονα ανεβάζει το προαναφερόμενο ποσοστό προσδοκίας για το περιεχόμενό του στο μέγιστο. Μικρό σχήμα, μαύρο χαρτόδετο εξώφυλλο με ανάγλυφη υφή, εσώγλυφα ματ ασημί γράμματα και εσώγλυφες αιωρούμενες ....περισπωμένες...οι οποίες συνειδητοποίησα ότι ήταν απλώς τμήμα των σημείων στίξης που ευφυέστατα ο Ανδρέας Γεωργιάδης έχει χρησιμοποιήσει για την εικονογράφηση των χαϊκού σε αντίστιξη του τίτλου "Η στίξη των ημερών".

Τα ίδια τα χαϊκού τυπωμένα σε χαρτί που παραπέμπει σε χειροποίητο, φτιαγμένο σε μεταλλικό πλέγμα, σε ένα υπέροχα υπαινικτικό τόνο του γκρι και με απλή αλλά κομψή γραμματοσειρά, δηλώνουν σαν εικόνα την ηρεμία και εσωστρέφεια που απαιτούν από τον αναγνώστη να έχει πριν ξεκινήσει να τα διαβάζει.

Ήρεμα και εσωστρεφή είναι και τα ίδια τα ποιήματα. Όση ένταση και δύναμη διαθέτουν - και είναι αρκετή - είναι καθαρά εσωτερική υπόθεση, τίποτα κραυγαλέο, τίποτα υπερβολικό, λέξεις καθαρές, απλές, μακριά από την παγίδα του επιτηδευμένου και περίτεχνου, υπονοούν, δεν υποδεικνύουν, περιγράφουν, δεν εκπέμπουν.

Αυτό όμως που με εντυπωσίασε πιο πολύ ήταν ένα στοιχείο που απλά δεν περίμενα να βρω. Ο ήχος. Τις περισσότερες φορές στην ποίηση έχεις την αίσθηση του εσωτερικού ρυθμού αλλά σπανίως του εξωτερικού. Ελάχιστα είναι τα ποιήματα που, ενώ τα διαβάζεις, έχεις την αίσθηση ότι τα ακούς κιόλας. Ότι ηχούν μέσα σου. Και, όταν τελειώνουν, αφήνουν την αίσθηση του εύηχου κύματος. Δηλαδή κάνουν αυτό που κάνουν και τα σημεία στίξης σε μία λέξη. Δίνουν τον ήχο της στίξης. Σαν την ψιλή και τη δασεία που γίνονται πεταλούδες για να συνοδεύσουν σαν εικόνα το χαϊκού:

Μία πεταλούδα
σκέπασε για μία στιγμή
τον ορίζοντα.

ή τις τρεις τελείες που καταδεικνύουν το κενό, τη σιωπή και την έλλειψη στο:

Θα' ρθει η αυγή
θα΄ρθει η άνοιξη μα
εσύ θα λείπεις

Ξέρω πως μιλάω για μία έκδοση του 2000 και εύκολα αντιλέγει κάποιος ότι τώρα δεν υπάρχει η οικονομική ευχέρεια για τη δημιουργία τέτοιων εκδόσεων. Εδώ όμως έγκειται η διαφωνία μου. Γιατί η οικονομική ευχέρεια δεν εγγυάται την ισορροπία της έκδοσης. Πολλές φορές μάλιστα ισχύει το αντίθετο, μιας και λειτουργεί προσθετικά αντί αφαιρετικά. Ούτε εγγυάται την αρμονία της συνέργειας μεταξύ του εκδότη, του ποιητή, του εικονογράφου και του βιβλιοδέτη. Αυτή είναι μία δυναμική που αναπτύσσεται δύσκολα είτε σε εύκολους είτε σε χαλεπούς καιρούς. Παρόλα αυτά είναι το ζητούμενο σε κάθε έκδοση - ακριβή ή φθηνή. Ψάξτε ο καθένας στην βιβλιοθήκη του και δείτε πόσα τελικά είναι τα βιβλία που κατάφεραν να εγείρουν πάνω από μία αισθήσεις σας - και, αν θέλετε, μοιραστείτε τα μαζί μας.


Μαρία Γενιτσαρίου



Από την ίδια συλλογή:

Λειψή τράπουλα
Τραβάει φύλλο η καρδιά
γελάει η Μοίρα

Τα σημάδια σου
πάντα νέα. Γερνάνε
ποτέ οι πληγές;

Χρυσό νόμισμα
κυλά μέσα στον κόσμο.
Δώρο άδωρο

Βγαίνει στα χρόνια
φορώντας κατάσαρκα
τη σιωπή της

Ξέμεινε φέτος
ο χειμώνας μέσα μου
και μ' αρρωσταίνει.


ΥΓ. Διαφορετικές απόψεις για την ισορροπία ανάμεσα στο βιβλίο ως κείμενο και το βιβλίο ως αντικείμενο δείτε εδώ.

2 σχόλια:

  1. Τι όμορφο και ουσιαστικό που είναι το ιστολόγιό σου, χαίρομαι πραγματικά που το ανακάλυψα!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Χαίρομαι και εγώ πολύ για το "ουσιαστικό" που λες, σε ευχαριστώ - και εκ μέρους των αρθρογράφων!

    ΑπάντησηΔιαγραφή