Τετάρτη, 4 Μαρτίου 2015

"Madre Dolorosa" της Σόνιας Ζαχαράτου

Το πρώτο σημείο που πρέπει να αναφερθεί σχετικά με το Madre Dolorosa της Σόνιας Ζαχαράτου είναι ότι δεν πρόκειται για μια ποιητική συλλογή αλλά για ένα μόνο ποίημα: το γεγονός αυτό είναι αρκετό για να τραβήξει την περιέργεια αφενός, και να θέσει τις βάσεις για ένα ορισμένο... κλίμα αφετέρου. Χωρίς τίτλο και σχεδόν χωρίς ενδιάμεσα διαχωριστικά, στα μάτια του αναγνώστη παρουσιάζεται σαν να γράφτηκε αλλά και να διαβάζεται με μια ανάσα.

Συνειδητά εκτός ενός αναγνωρίσιμου πλαισίου και ενός όποιου ρεαλισμού, αυτή η ποίηση είναι μια φωτογραφία σκέψεων, και το εννοώ αυτό κυριολεκτικά. Η ποιήτρια αποτυπώνει το πέρασμα των λέξεων και το περίγραμμα των αισθήσεων μέσα από τη συνειδητή σκέψη, το ακουμπάει μπροστά στον αναγνώστη για να το δει και το κάνει αυτό με μια αθωότητα, μια διακριτικότητα θα έλεγε κανείς, που ελαφραίνει το κλίμα και δίνει αμεσότητα στο κείμενο χωρίς να του αφαιρεί τίποτα από το ειδικό του βάρος.

Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι υπάρχει ένας ήρωας, σχεδόν μυθιστορηματικός: ένας άντρας που διανύει ή έστω που επιχειρεί να καλύψει μια απόσταση, η οποία όμως εκτείνεται σε περισσότερα από ένα επίπεδα. Η ποιήτρια είναι σαν να παρακολουθεί από κοντά αυτή την ανδρική παρουσία και να καταγράφει μία-μία κάθε της κίνηση και κάθε σκέψη. Όπως συχνά οι σκέψεις δεν συνδέονται άμεσα μεταξύ τους, ειδικά οι υποσυνείδητες, έτσι και το κείμενο της Σόνιας Ζαχαράτου είναι μια ποίηση σε staccato, φράσεις κομμένες, σχεδόν απομονωμένες που όμως βρίσκουν τη θέση τους σε ένα  απολύτως αρμονικό, τελικά, σύνολο.

Οι καταιγιστικές επαναλήψεις λέξεων παράγουν χωρίς αμφιβολία ένα αγωνιώδες κείμενο, είναι σαν ο ήρωας να αναμασά τις σκέψεις του, τον φόβο και τον πανικό του: το άκουσμα ξανά και ξανά της ίδιας λέξης πετυχαίνει να «σπάσει» τον χωρόχρονο σε κομμάτια, να αναγκάσει τον χρόνο να κινείται σημειωτόν σε μια απόπειρα του ήρωα να τον εξημερώσει, να αντιμετωπίσει την απώλεια σε ένα μετριασμένα εχθρικό περιβάλλον. Εκτός από την τεχνική των επαναλήψεων, η τόσο μικρή παρουσία ρημάτων ενισχύει αυτή την αγωνιώδη αίσθηση του σταματημένου χρόνου, τόσο για το ποιητικό υποκείμενο όσο και για τον αναγνώστη.

Το Madre Dolorosa είναι αναμφισβήτητα ένα ποιητικό κείμενο για τον έρωτα. Φοβάμαι όμως ότι είναι μια ποίηση που, παρόλη την αξία της, δεν κάνει ανοίγματα στον Άλλον, ούτε και στον έξω κόσμο. Πώς να βυθιστεί ο αναγνώστης μέσα της όταν όλες οι δίοδοι είναι... ιδιωτικής διέλευσης και όλες οι σκέψεις, οι φόβοι, τα συναισθήματα, είναι κλειδωμένα στο τρίτο ενικό...; Το θέμα μου δεν είναι αν πρόκειται για καλή ποίηση, γιατί αυτό σίγουρα ισχύει: η γραφή είναι ενδιαφέρουσα, η δομή πρωτότυπη και με το παραπάνω, η συναισθηματική ένταση σωστά ισορροπημένη. Όταν όμως ο στίχος είναι τόσο εσωστρεφής, τόσο προσωπικός, σαν να απευθύνεται αποκλειστικά στον δημιουργό και το alter ego του, πώς θα επιτευχθεί η σύζευξη με τον αναγνώστη, ώστε το συγκινησιακό ρεύμα να λειτουργήσει απρόσκοπτα...;

Ο στίχος της Σόνιας Ζαχαράτου είναι σαν μια κάμερα στο εσωτερικό του κεφαλιού ενός υποκειμένου: οι εικόνες που αποτυπώνει είναι υψηλής ευκρίνειας και συχνά-πυκνά βαθειάς βιαιότητας. Άλλωστε, όλα ξεκινούν από μια φωτογραφία, ένα αντικείμενο που παράγει ένα κυκεώνα.

Ως ιχνογραφία σκέψεων, το Madre Dolorosa είναι ένας ποιητικός λόγος με ένταση και θάρρος από την αρχή μέχρι το τέλος, και αυτό είναι τελικά ένα κερδισμένο στοίχημα. 


Κρις Λιβανίου

Παραθέτω κάποια αποσπάσματα που μου άρεσαν ιδιαίτερα:

(...)

Για να μαλακώσει την κατάρα της ξηρασίας εντός του,
Για να πετύχει ευκρινέστερες αναγνώσεις του χθες,
Γιατί, τότε,
Τότε δεν υπήρχε για εκείνον τίποτ’άλλο γύρω,
Τότε για εκείνον μονάχα εκείνη υπήρχε,
Εκείνη ήταν για εκείνον παντού,
Εκείνη σε ολόκληρο το συννεφιασμένο τοπίο,
Εκείνη σε ολόκληρο το μέσα των ματιών του,
Σε ολόκληρο το μέσα της σαρκός του,
Σε ολόκληρο το μέσα των αισθήσεών του,
και του μέλλοντός του,
Εκείνη,
Ο έρωτας,
Εκείνη,
Εμβληματική,
Ακατανίκητη,
Αναντικατάστατη,

(...)

Τα πρόσωπά τους που, λίγο πριν, πολύ κοντά είχαν έρθει,
Πολύ κοντά, πολύ κοντά,
Σταυροβελονιές τα βλέμματα,
Πλεγμένο υφάδι οι ανάσες τους,
Αρώματα συγχωνευμένα ο χώρος ανάμεσα στα χείλη τους,
Υφασμένοι, κεντημένοι,
Ολομέταξοι και μοσχοβολημένοι,
Συγκλονισμένος αυτός,
Ναι,
Αιωρούμενος από μακαριότητα,
Ναι,
Στα ευδαίμονα άδυτά του ανυποψίαστα παραδομένος,
Ναι,
Ανυποψίαστα,

(...)

Να κλώθει εντός του την επανάληψη της ευτυχίας,
Να κλώθει θαρραλέα, πεισματικά,
Και πάλι, πάλι, πάλι, πάλι, πάλι, πάλι,
Να επιμένει ηρωικά,
Και να μονολογεί αυτό το πάλι, πάλι, πάλι που θα ερχόταν
και θα ξαναερχόταν,
Πιέζοντας τον εαυτό του να καταπνίξει τον ρομαντισμό του,
Την ευσυγκινησία του,
Τη δραματικότητά του,
Να καταπνίξει τον φόβο της απόρριψης, τον ξαφνικό φόβο του μη αύριο,
Το φόβο της ανυπαρξίας του κοινού χρόνου,
Το φόβο του άλλου χρόνου, του απέναντι,
του εχθρού χρόνου, της παγωνιάς, του χάρου,
Το φόβο του εαυτού,
Του εαυτού,
Να καταπνίξει τον τρόμο, τη φρίκη του,
Ασυμβίβαστος,

(...)

Αλλά,
Η κόπωση της ημέρας,
Η κόπωση της ημέρας και τα τόσα πολλά που εκείνος
μόλις πριν λίγο,
Μόλις πριν λίγο ήθελε να της τάξει και δεν πρόλαβε,
Τη ζωή του ήθελε να της τάξει και δεν πρόλαβε,
Να δώσει, να χτίσει, να χαρίσει, να μην πάρει τίποτα πίσω,
Να εγκαταλειφθεί στη βούλησή της,
Να παραδώσει το σώμα του στο σφαγείο της,
Να το προσφέρει στο βωμό της,
Στον αιμομικτικό αύλακα του θυσιαστηρίου να χυθεί,
Πορφυρός,
Ιφιγένεια για να φουσκώνουν εσαεί τα πανιά του έρωτος,
-Εξ αγχιστείας αυτός-,
Να αναληφθεί,
Αλλά,
Η κόπωση της ημέρας σφράγιζε τα χείλη του και
τα ερωτήματα έστεκαν πρησμένα, παραμορφωμένα,
Δαγκωμένα λόγια, ακατανόητα στην εκφορά τους,
Θρύψαλα από φωνήεντα και σύμφωνα,
Ανεμογκάστρι από αλφάβητο κονιοποιημένο,
Κουρνιαχτός,
Βου, γου, λου, μα, πφ, α, ωωω, τς, κτου, πτου, χι,
Χαμένοι ήχοι,
Χαμένος κόπος,
Χαμένος χρόνος,
Η κόπωση της ημέρας,
Και τα σύννεφα και το σούρουπο που τελείωνε,
Παφλασμοί ανείπωτων λέξεων, αγέννητου λόγου,

Madre Dolorosa - απαγγελία από την Καρυοφυλιά Καραμπέτη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου