Τετάρτη, 25 Μαρτίου 2015

"Σουίνγκ με τ' αστρα" του Αντώνη Τσόκου


Νύχτα καλοκαιρινή

Νύχτα καλοκαιρινή. Γέλια της πόλης. Φεγγάρι που περίσσεψε από χθες. Τ’άστρα στωμένα στην ταράτσα. Στα σύρματα μια κάλτσα κόκκινη ακροβατεί λησμονημένη. Το ταίρι της ίσως να μην το ξαναδεί. Λάμπες παλιές, ζημιογόνες, απειλούν γη και ουρανό. Παράφωνα μωρά θρηνούν το καλοκαίρι. Ζάρια βουτούν σε ξύλινο κουτί. Μπουκάλια άδεια περιεχομένου κατρακυλούν την κατηφόρα. Στο πικάπ η βελόνα υγρά χαράζει τις καλοκαιρινές ανάσες. Ο έρωτας, ξαπλωμένος στο τσιμεντένιο πεζούλι, απολαμβάνει κόπους μιας ζωής. «Tu vuo’ fa’ l’americano, mericano, mericano…»



Είναι προφανές ότι, εκ πρώτης όψεως τουλάχιστον, η συλλογή του Αντώνη Τσόκου Σουίνγκ με τ’άστρα δεν δείχνει να έχει τα στοιχεία μιας κλασσικής ποιητικής συλλογής. Αποτελείται από σαράντα τέσσερα ποιήματα που... δείχνουν όπως αυτό που υπάρχει στην αρχή του θέματος: μοιάζουν με πεζά. Σύντομα στην συντριπτική τους πλειοψηφία, χωρίς να ακολουθούν τους λίγο πολύ κλασσικούς κανόνες στιχουργικής, εμφανίζονται σαν πραγματικοί χαμαιλέοντες και διαγράφουν μια καθόλα παράδοξη και αιρετική πορεία.

Η συζήτηση για το κατά πόσο ένα ποίημα οφείλει να...μοιάζει με τέτοιο είναι μεγάλη και περίπλοκη, δεν θα καταπιαστώ μ’αυτήν εδώ αφενός γιατί οι γνώσεις μου είναι στην καλύτερη περίπτωση ανεπαρκείς, και αφετέρου επειδή έτσι κι αλλιώς τα όρια είναι ασαφή. Θα προτιμήσω να κοιτάξω προσεκτικά αυτή τη συλλογή που κινείται σε ενδιάμεσες καταστάσεις και τοποθετείται συνειδητά εκτός πεπατημένης, για να δω αν το εγχείρημα του ποιητή πετυχαίνει τελικά να αποδώσει τα ζητούμενα.

Η πρώτη ανάγνωση δείχνει ένα σύνολο κειμένων με έντονα τα χαρακτηριστικά του παραμυθιού: ένας κόσμος υπερρεαλισμού και μυθικών συνδυασμών (νοηματικών και λεκτικών εξίσου) τίθεται στην διάθεση του αναγνώστη, για να τον εξερευνήσει και να δει αν μπορεί να αποτελέσει μέρος του. Ο ποιητής είναι σταθερά παρών στα κείμενά του στο πρώτο ενικό, συνδιαλέγεται με άλλους και περιγράφει καταστάσεις και εικόνες, μπερδεύει τα όρια του χώρου και του χρόνου για να καταλήξει τελικά μέρος ενός σύμπαντος ταυτόχρονα αγωνιώδους φαντασίας και ασφαλούς διαδρομής από και προς τον εαυτό του. Πρόκειται για έναν ποιητή/αφηγητή, και άρα εικονοπλάστη και παραμυθά, που δείχνει στον αναγνώστη δρόμους εκτός του αναμενόμενου τόσο στυλιστικά όσο και εννοιολογικά με μέσο μια ποίηση που δείχνει να μην υπακούει σε κανόνες. Τουλάχιστον στους κλασσικούς.

Προσωπικά βρίσκω ενδιαφέρουσα την απόπειρα να εναταχθεί ο ποιητικός λόγος σε μια εικόνα πρόζας: εκεί που η πρώτη ματιά αποκαλύπτει ένα πεζό κείμενο, η καθεαυτή ουσία του κινείται σε καθαρά ποιητικούς δρόμους. Τα ρήματα δεν είναι το θεμελιώδες συστατικό, οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς τη δέσμευση του γραμμικού χρόνου, με άλλα λόγια είναι μια ποίηση καμουφλαρισμένη σε πρόζα και αυτό έχει μια παραδοξότητα: αναρωτιέται κανείς για την επί της ουσίας χρηστικότητά του, χωρίς παρόλα αυτά να υποτιμά την πρωτοτυπία:

Πικρές αγγελίες


(...)
Έμπειρος γραφέας αναλαμβάνει: κοντέματα και μακρέματα κοφτερών ποιημάτων. Μεταποιήσεις φθαρμένων κειμένων και επιδιορθώσεις των καταστροφικών τους νοημάτων. Δέχεται παραγγελίες στα μέτρα των σκέψεών σας.

(...)
Ευρύχωρο παραμύθι. Με θέα στην παιδική φαντασία. Διαθέτει: Τρεις κακούς ήρωες, δυο όμορφες νεράιδες, πέντε ξωτικά κι έναν αναποφάσιστο πρίγκιπα. Ιδανικό για ηλικιωμένους.

(...) 

Χαρίζονται: Πέντε νεογέννητα όνειρα, λόγω αδυναμίας εκπλήρωσής τους. Αποκλειστικά για ονειροπόλους.

Ο ρεαλισμός που εδραιώνει το Εγώ (είτε μόνο του, είτε σε διάλογο με το Εσύ) ως βασικός άξονας παρατήρησης είναι μόνο κατ’επίφαση, η αλήθεια είναι ότι ο ποιητής δημιουργεί ερεθίσματα στις πέντε αισθήσεις: πότε στην όραση (έντονη παρουσία χρωμάτων, αντιθέσεων στις λέξεις και στο νόημα), πότε στην όσφρηση, πότε στην ακοή. Σ’αυτούς τους ιδιόρρυθμους στίχους, κρυμμένους σε προτάσεις, επιχειρείται η δημιουργία ένος σύμπαντος ποιητικού και συγκινησιακού από την αρχή, και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο στην δουλειά του Αντώνη Τσόκου. Δεν στερείται λεξιλογικού πλούτου, ούτε πρωτοτυπίας στους συνδυασμούς των παραδόξων που συνθέτουν αυτή τη συλλογή, ούτε του λείπει το θάρρος να φέρει κοντά στοιχεία που εκ πρώτης όψεως δεν συμπορεύονται, συμβαίνει όμως σε κάποιες περιπτώσεις ο στόχος να μην είναι σαφής και το στίγμα να χάνεται. Τα ποιήματα της συλλογής αυτής έχουν την αρετή να κάνουν τον αναγνώστη να ονειρεύεται κάτι που δεν έχει ξαναδεί ούτε ξανακούσει, και κάποιες στιγμές γίνονται αφορμή για ένα πραγματικό ταξίδι στο άγνωστο. Και δεδομένου ότι αυτή είναι η πρώτη ποιητική συλλογή του Αντώνη Τσόκου, θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε ποια θα είναι η εξέλιξη αυτής της ιδιότυπης ματιάς πάνω στην πραγματικότητα.


                                                                                                                           Κρις Λιβανίου


Μερικά ποιήματα που τράβηξαν την προσοχή μου:

Αν...

Μυρίζει η νύχτα υγρασία και καπνό. Στάχτη από τα «αν» που κάπνιζες για χρόνια. Δυο γράμματα έκαναν στέκι τους τ’ανήσυχά σου βράδια. Σκάβουν στο χθες, γδέρνουν το τώρα. Φέγγουν παράνομα, εκεί που δεν θα ξημερώσει. Συνωμοσία με αγέννητες στιγμές. Κομμάτια νάρκης, δάκρυα, χαμένος χρόνος. Όλα στο πάτωμα, ανακατεμένα. Σβήνεις το τελευταίο «αν» και πας να ζήσεις.


Παραισθήσεις


Απόψε θα πεθάνω ξανά. Με την αλήθεια που δεν μπόρεσα ποτέ να ξεστομίσω σκουριασμένη στα χείλη. Μέχρι το τέλος της ημέρας θ’αντέξω να μη σ’αγαπώ. Μετά αναλαμβάνει το αψέντι. Μια παραίσθηση για κάθε ψέμα που φοβήθηκα να κάψω. Στις στάμπες των φιλιών σου θέλω να βρω κουράγιο ν’απολογηθώ. Για τις βραδιές που διαπέρασαν τα τσαλακωμένα μου σεντόνια. Για τα λευκάνθεμα καραβάκια που βούλιαξαν στης λήθης τη ρουτίνα... Πέντε λεπτά πριν πεθάνεις, δεν υπόσχεσαι, πράττεις. Απόψε, πριν χαθώ παντοτινά, θα σκορπίσω στα κύματα τις στάχτες που κύλισαν από το φόρεμά σου...

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου