Τετάρτη, 4 Φεβρουαρίου 2015

Φάκελος φουτουρισμός - Γράμμα του Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι για τον φουτουρισμό

Το στίγμαΛόγου συνεχίζει το αφιέρωμα στον φουτουρισμό, το κίνημα που προκάλεσε πολλές συζητήσεις και αντιδράσεις κατά το πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα.  Το αφιέρωμα βασίζεται κυρίως σε κείμενα που είχαν φιλοξενηθεί στο λογοτεχνικό περιοδικό Ομπρέλα. Μετά το ιταλικό σκέλος του κινήματος, περνάμε στο ρωσικό με μια επιστολή του Μαγιακόφσκι σε μετάφραση του αείμνηστου Ανδρέα Παγουλάτου:


Μόσχα, 1η Σεπτεμβρίου 1922

Ο φουτουρισμός, σαν κίνημα με ομοιογένεια και καθορισμένο περίγραμμα, δεν υπήρχε στη Ρωσία πριν από την οχτωβριανή επανάσταση. Οι κριτικοί βάφτιζαν έτσι ό,τι υπήρχε το καινούργιο με την επαναστατική σημαία του όρου.

 Ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι
Ιδεολογική συνοχή δεν υπήρχε παρά στη δική μας φουτουριστική ομάδα που ονομαζόταν (άτοπα) "κυβοφουτουριστική" (Χλέμπνικωφ, Μαγιακόφσκι, Μπουρλιούκ, Κρουτσόνυχ, Καμένσκι, Ασσέγιεφ, Τρέτιακωφ, Κουσνέρ).

Δεν είχαμε τον καιρό να αφιερωθούμε στη θεωρία της ποίησης, προσφέραμε την πραχτική.

Το μοναδικό μανιφέστο αυτής της ομάδας ήταν ο πρόλογος στη συλλογή "Χαστούκι στο γούστο του κοινού" που δημοσιεύτηκε το 1913. Είναι ένα ποιητικό μανιφέστο που έκφραζε με συγκινησιακά συνθήματα τους στόχους του φουτουρισμού. Η οχτωβριανή επανάσταση χάραξε μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην ομάδα μας και μια ολόκληρη σειρά από φουτουροειδείς ομαδούλες που γύρισαν την πλάτη στην επαναστατική Ρωσία. Η επανάσταση μας οργάνωσε έτσι σε ομάδα "κομμουνιστών-φουτουριστών" που έχουν για λογοτεχνικούς στόχους τους:

1) να επικυρώσουμε την τέχνη του λόγου (σαν) κυριαρχία της γλώσσας όχι σαν αισθητική επιτήδευση αλλά σαν ικανότητα για εκπλήρωση οποιασδήποτε προσπάθειας με μέσο το λόγο.

2) να ενεργήσουμε για κάθε προσπάθεια που μας προτείνει το παρόν - και γι' αυτό το σκοπό πρέπει:
  α) να αφιερωθούμε σε μια εργασία πάνω στο λεξιλόγιο (δημιουργία νεολογισμών, ενορχήστρωση πάνω στις ηχητικότητες, κλπ),
  β) να αντικαταστήσουμε τη συμβατική μετρική των ιάμβων και των τροχαίων με την πολυρρυθμία της ίδιας της γλώσσας,
  γ) να επαναστατοποιήσουμε τη σύνταξη (απλοποίηση των συνδυαστικών μορφών των λέξεων και δύναμη των ασυνήθιστων χρήσεων, κλπ),
  δ) να ανανεώσουμε τη σημαντική των λέξεων και τους συνδυασμούς τους,
  ε) να δημιουργήσουμε μοντέλα (πρότυπα) για την κατασκευή θεμάτων που να κάνουν αίσθηση,
  στ) να καταδείξουμε την αξία "αφίσα" της λέξης, κλπ.

Ρωσικό φουτουριστικό κείμενο
Η πραγματοποίηση, στο χώρο της γλώσσας, των προσπαθειών που προαναφέραμε, θα δημιουργήσει τη δυνατότητα να ανταποκριθούμε στις ανάγκες που υπάρχουν στους πιο διαφορετικούς χώρους της μορφοποίησης του λόγου (μορφές, άρθρα, είδηση, ποίημα, σατυρικοί στίχοι, επιγραφές, ανακοίνωση, έκκληση, διαφήμιση, κλπ).

Όσο για τα προβλήματα της πεζογραφίας:

Δεν υπάρχει πεζογραφία αυθεντική φουτουριστική. Συναντάμε ατομικές προσπάθειες του Χλέμνικωφ, του Καμένσκι, του Κουσνέρ ("το μήτινγκ των παλατιών"), ωστόσο αυτές οι πρώτες δοκιμές είναι λιγότερο σημαντικές από τους στίχους των ίδιων αυτών συγγραφέων. Αυτό εξηγείται με τον ακόλουθο τρόπο:

  α) οι φουτουριστές δεν βρίσκουν διαφορές ανάμεσα στα διάφορα είδη της ποίησης αφού θεωρούν το σύνολο της λογοτεχνίας σα μια ομοιογενή τέχνη του λόγου,
  β) πριν από τους φουτουριστές σκέφτονταν ότι η ποίηση είχε ένα ιδιαίτερο θεματικό σύνολο κι ένα δικό της πρόσωπο διαφορετικό από ό,τι ονόμαζαν (λογοτεχνική) πρόζα, αυτή η διάκριση δεν στέκει για τους φουτουριστές,
  γ) πριν από τους φουτουριστές σκέφτονταν ότι η λογοτεχνία είχε τους ιδιαίτερους (ποιητικούς) στόχους της κι ότι η πραχτική γλώσσα είχε και αυτή τις δικές της (όχι ποιητικές) προσπάθειες. Για τους φουτουριστές η σύνταξη εκκλήσεων για την καταπολέμηση του τύφου και η γραφή ενός ερωτικού ποιήματος δεν είναι παρά διαφορετικές όψεις μιας και μοναδικής εργασίας μορφοποίησης του λόγου,
  δ) ως τα τώρα οι φουτουριστές έδωσαν κυρίως ποιήματα γιατί σ' αυτή την επαναστατική περίοδο που η καθημερινή ζωή δεν έγινε ακόμη κανονική, έχουμε μεγάλη ανάγκη για μια προπαγανδιστική ποίηση που να κεντρίζει την επαναστατική πραχτική και όχι για ένα Νεστωρικό τρόπο που να συγκεφαλαιώνει τα αποτελέσματα αυτής της πραχτικής,
  ε) πρόσφατα μονάχα παρουσιάστηκε στους φουτουριστές η ευκαιρία να δημιουργήσουν τα πρότυπα μιας σύγχρονης εποποιΐας όχι βέβαια με τη μορφή ενός περιγραφικού απολογισμού  αλλά με τη δυναμική, μαχητική μορφή ή ακόμη με την εκπληχτική φαντασία που δεν δίνει να δει κανείς τη ζωή τέτοια που είναι τώρα αλλά τέτοια που πρέπει να γίνει και θα γίνει οπωσδήποτε.

Με αδελφικούς χαιρετισμούς,
Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι

(Μετάφραση: Ανδρέας Παγουλάτος)


Σημ.:  Δεν είναι γνωστό σε ποιον απευθυνόταν ο Μαγιακόφκσι μ' αυτό το γράμμα. Υποθέτουν ότι το έγραψε για να υπερασπιστεί την προσπάθεια της "κομμουνιστικής φουτουριστικής" οργάνωσης κι επομένως παραλήπτες του γράμματος θα πρέπει να ήταν ανώτερα μέλη του κόμματος.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου