Τετάρτη, 7 Ιανουαρίου 2015

Φάκελος φουτουρισμός - Μανιφέστα


Το στίγμαΛόγου ανοίγει νέο φάκελο-αφιέρωμα στον φουτουρισμό, το κίνημα που προκάλεσε πολλές συζητήσεις και αντιδράσεις κατά το πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα. Το αφιέρωμα βασίζεται σε κείμενα που είχαν φιλοξενηθεί στο λογοτεχνικό περιοδικό Ομπρέλα. Πρώτο τέτοιο κείμενο του Φ. Τ. Μαρινέττι, σε μετάφραση Μωυσίδη:

Θάνατος του ελεύθερου στίχου


Ελευθερολεκτική σελίδα του Φίλιππο Τομάσο Μαρινέττι
Ο ελεύθερος στίχος που στο παρελθόν είχε χίλιους δυο λόγους για να αντιστέκεται, τώρα πια είναι καταδικασμένος να αντικατασταθεί από τις ελεύθερες λέξεις.

Η εξέλιξη της ποίησης και της ευαισθησίας μας αποκάλυψε τα δύο ανεπανόρθωτα ελαττώματα του ελεύθερου στίχου:
1. Ο ελεύθερος στίχος ωθεί μοιραία τον ποιητή σε εύκολα ηχητικά εφέ και σε προβλεπόμενα παιχνίδια παρηχήσεων και ακουστικών αντανακλάσεων.
2. Ο ελεύθερος στίχος καναλιζάρει τεχνητά το ρεύμα της λυρικής συγκίνησης ανάμεσα στα τείχη του συντακτικού και τους φράχτες της γραμματικής. Η ελεύθερη έμπνευση που απευθύνεται κατ' ευθείαν στην διαίσθηση του ιδανικού αναγνώστη βρίσκεται έτσι φυλακισμένη και διανεμημένη σαν το πόσιμο νερό, προκειμένου να δώσει τροφή σε όλα τα σχολαστικά και αρτηριοσκληρυμένα πνεύματα.

Όταν μιλώ για την ανάγκη να καταστρέψουμε το συνακτικό, δεν είμαι ούτε κατηγορηματικός ούτε συστηματικός. Στις ελεύθερες λέξεις του δικού μας ξέφρενου λυρισμού θα βρεθούν εδώ κι εκεί ίχνη κανονικής σύνταξης, καθώς επίσης ολόκληρα κομμάτια λογικών περιόδων. Αυτή η ανισότητα στη συντόμευση και στην ελευθερία είναι αναπόφευκτη και φυσιολογική. Η ποίηση που δεν είναι στην πραγματικότητα άλλο από μια ανώτερη μορφή ζωής, πιο συμπυκνωμένη και πιο έντονη από αυτή που ζούμε καθημερινά, αποτελείται και αυτή από στοιχεία υπερζωικά και στοιχεία που σιγά-σιγά πεθαίνουν.

Δεν χρειάζεται λοιπόν να ανησυχούμε πολύ γι' αυτά τα τελευταία. Μα θα πρέπει να αποφεύγονται με κάθε κόστος η ρητορική και οι κοινοί τόποι.

Η φαντασία δίχως χαλινούς

Λέγοντας φαντασία δίχως χαλινούς, εννοώ την απόλυτη ελευθερία των εικόνων ή των αναλογιών, που εκφράζονται με ασύνδετες λέξεις, χωρίς συντακτικά νήματα οδηγούς και χωρίς κανένα σημείο στίξης.

Οι συγγραφίες περιορίστηκαν μέχρι σήμερα στην άμεση αναλογία.

Η φαντασία δίχως χαλινούς και οι ελεύθερες λέξεις μας μπάζουν στην ουσία της ύλης. Ανακαλύπτοντας καινούριες αναλογίες ανάμεσα σε αντικείμενα μακρινά και φαινομενικά αντίθετα, θα τα αξιολογήσουμε ακόμα πιο ενδόμυχα. Αντί να εξανθρωπίζουμε τα ζώα, τα φυτά ή τα ορυκτά (σύστημα παρωχημένο) θα μπορούμε να ζωοποιούμε, να φυτοποιούμε, να ορυκτοποιούμε, να ηλεκτρίζουμε ή να υγροποιούμε το στυλ, κάνοντάς το να ζει την ίδια τη ζωή της ύλης. Για να μεταδώσω π.χ. την ζωή μιας κλωστής γρασιδιού, λέω "θα είμαι πιο πράσινος αύριο". Με τις λέξεις σε ελευθερία θα έχουμε: Συμπυκωνμένες μεταφορές. Τηλεγραφικές εικόνες. Τις περιλήψεις ψυχικών δονήσεων. Τις αρθρώσεις των σκέψεων. Τις ανοιχτές ή κλειστές βεντάλιες των κινήσεων. Τις συντμήσεις των αναλογιών. Τις ζυγαριές των χρωμάτων. Τις διαστάσεις, τα βάρη, τα μέτρα, και την ταχύτητα των αισθήσεων. Τη βουτιά της ουσιώδους λέξης μέσα στο νερό της ευαισθησίας, χωρίς τους ομόκεντρους κύκλους που η λέξη παράγει. Τις ανάπαυλες της διαίσθησης. Τις ταυτόχρονες, παράλληλες κινήσεις σε δύο, τρεις, τέσσερις, πέντε χρόνους. Τους αναλυτικούς και επεξηγηματικούς πασσάλους που υποστηρίζουν τη δέσμη των διαισθητικών νημάτων.

Θάνατος του λογοτεχνικού εγώ - Μοριακή ύλη και ζωή

Το τεχνικό μανιέστο μου αντιμαχόταν τον εφιάλτη του εγώ που οι ποιητές έχουν μέχρι σήμερα περιγράψει, τραγουδήσει, αναλύσει και ξεράσει. Για να απαλλαχτούμε απ' αυτό το εφιαλτικό εγώ, θα πρέπει να εγκαταλείψουμε τη συνήθεια που έχουμε να εξανθρωπίζουμε τη φύση προσδίδοντας ανθρώπινα πάθη και ανησυχίες στα ζώα, στα φυτά, στα νερά, στις πέτρες και τα σύννεφα. Αντίθετα, θα πρέπει να εκφράσουμε το απείρως μικρό που μας περιβάλλει, το ασύλληπτο, το αδιόρατο, την ταραχή των ατόμων, όλες τις παράφορες υποθέσεις κι ολες τις νέες ζώνες ζωής που ανακαλύψαμε με τα πιο ισχυρά μικροσκόπια. Εξηγούμαι: θέλω να εισάγω στην ποίηση όχι σαν επιστημονικό ντοκουμέντο, αλλά σαν στοιχείο της διαίσθησης, την άπειρη μοριακή ζωή που μέσα στην τέχνη πρέπει να αναμειχθεί με τα θεάματα και τα δράματα του απείρως μεγάλου, αφού άλλωστε μέσα σε αυτό το συγκέρασμα βρίσκουμε τη σύνθεση όλης της ζωής.

Για να βοηθήσω με κάποιον τρόπο την διαίσθηση του ιδανικού αναγνώστη μου κάνω χρήση των πλάγιων τυπογραφικών στοιχείων για όλες εκείνες τις λέξεις σε ελευθερία που εκφράζουν το απείρως μικρό και τη μοριακή ζωή.

Φίλιππο Τομάσο Μαρινέττι
(μετάφραση: Μωυσίδης)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου