Πέμπτη, 22 Ιανουαρίου 2015

Ο μεταφραστής και ο ποιητής*

Σκοπός μου είναι όχι μόνο να υπογραμμίσω αλλά και να εξάρω το ρόλο του μεταφραστή στη μεταφραστική διαδικασία και να αντιστρέψω τη συνηθισμένη αντίληψη, που βλέπει ιεραρχικά πρωτεύοντα τον ποιητή και δευτερεύοντα τον πιστό (ή άπιστο) μεταφραστή του. Αντί να αναγνωρίζεται για τις εκατομμύρια αποφάσεις που πήρε και τις (επιτυχείς) λύσεις που επινόησε κατά τη μεταφραστική διαδικασία, ο μεταφραστής, συνήθως αποκτά κύρος, ανάλογα με την αίγλη του συγγραφέα τον οποίο μεταφράζει. Είναι πολύ συνηθισμένο, π.χ., ο μεταφραστής να συνοδεύει τον ποιητή που έχει μεταφράσει σε λογοτεχνικά φεστιβάλ ή σε τιμητικές εκδηλώσεις και να συστήνεται από τον ποιητή ως "ο μεταφραστής μου".

Στην πραγματικότητα, καθώς είναι κατά κανόνα ο μεταφραστής ο οποίος επιλέγει τον ποιητή, που μεταφράζει (υπό ιδανικές συνθήκες, με βάση κάποια καλλιτεχνική ή ψυχική συγγένεια που αισθάνεται μαζί του), θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, οι ρόλοι να αντιστρέφονται και να είναι ο ποιητής που συστήνεται από το μεταφραστή ως "ο ποιητής μου". Όπως γράφει ο γνωστός συγγραφέας και μεταφραστής Tim Parks (2010): "Καιρός είναι να αναγνωριστούν οι μεταφραστές - οι κακοπληρωμένοι και παραγνωρισμένοι ήρωες πίσω από την παγκόσμια επιτυχία πολλών συγγραφέων".

Πολλοί αμφισβητούν τη δυνατότητα του εγχειρήματος παραθέτοντας τη γνωστή ρήση του Robert Frost ότι η ποίηση είναι εκείνο που χάνεται στη μετάφραση, αλλά αγνώντας προφανώς ότι ο Frost προσπαθούσε να δώσει έναν ορισμό της ποίησης και όχι της μετάφρασης. Δεν ασχολούμαι με τη ρητορική και τετριμμένη πια ερώτηση αν η ποίηση μεταφράζεται. Η πεποίθησή μου είναι ότι η μετάφραση ποιείται. Το πώς ποιείται και ο ρόλος του παράγοντα μεταφραστής στο πώς ποιείται στάθηκε πάντοτε αφορμή για τη δική μου θεωρητική ενασχόληση με το θέμα. Στη διαδικασία της μετάφρασης εμπλέκονται πολλοί περισσότεροι παράγοντες απ' όσους έχουμε συνήθως υπόψη μας. Σύμφωνα με τον γνωστό κριτικό και γλωσσολόγο, I. A. Richards, η διαδικασία της μετάφρασης (πόσο μάλλον της μετάφρασης της ποίησης) "πολύ  πιθανόν να είναι το πιο περίπλοκο συμβάν που έχει δημιουργηθεί μέχρι στιγμής στην εξέλιξη του σύμπαντος".

Ντέιβιντ Κόνολι




* Από τον Πρόλογο του βιβλίου του Ντέιβιντ Κόνολι "Ο μεταφραστής και ο ποιητής - μια εκλεκτική συγγένεια".

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου