Δευτέρα, 19 Ιανουαρίου 2015

"Αόριστος διαρκείας" της Άρτεμης Μιχαηλίδου

Τα τριανταπέντε ποιήματα που απαρτίζουν την συλλογή της Άρτέμιδος Μιχαηλίδου Αόριστος διαρκείας δημιουργούν ένα ενδιαφέρον πλέγμα ποιητικής σκέψης και οδηγούν τον αναγνώστη σε καθημερινά, βαθειά προσωπικά μονοπάτια. Δεν ξέρω αν η ιδιαιτερότητα της γραφής οφείλεται σε μια ευθεία προσέγγιση των θεμάτων και των αισθήσεων ή στη διαμόρφωση ενός ποιητικού σύμπαντος καθόλα λειτουργικού, όμως είναι εμφανές ότι πρόκειται για μια συλλογή που είναι αποτέλεσμα ολοκληρωμένης σκέψης και διεισδυτικής ματιάς στον κόσμο που μας περιβάλλει.

Η απλότητα στην έκφραση είναι μόνο μία επίφαση τελικά, η ουσία ευτυχώς κρύβεται στην εικόνα και στον ήχο, στον ήχο των λέξεων και των πραγμάτων που αποτελούν το καθ’ όλα προσωπικό σύμπαν του καθενός μας. Η ποίηση της Αρτέμιδος Μιχαηλίδου λειτουργεί κατά κύριο λόγο σε στιγμιότυπα: εικόνες χωρίς ρήματα, (εξ’ού και η απουσία της αίσθησης του χρόνου), μεμονωμένα στοιχεία μιας καθημερινότητας που άλλοτε λίγο και άλλοτε περισσότερο μας καταπίνει και μας αναγκάζει να ξεχνάμε τις λεπτομέρειες εκείνες που κάνουν τις μέρες και τις αναμνήσεις να ξεχωρίζουν η μία από την άλλη:

Κι ήταν τ’αστέρια αμέτρητα,
ολόφωτα,
διαμάντια.
Κι η θάλασσα προκλητική,
ο αέρας σαν τραγούδι.

Κοιτάζοντας τη συλλογή στο σύνολό της, θα λέγαμε ότι πρόκειται για μια ποίηση της ατμόσφαιρας, της στιγμιαίας αίσθησης, μια προσπάθεια να εγκλωβιστεί το φευγαλέο σε μια στιγμή παγωμένη στο χρόνο: το εγχείρημα πετυχαίνει και το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Ο στίχος παίρνει μια προσωπική χροιά ανεπιτήδευτη, γεμάτη τρυφερότητα, οι αισθήσεις και το συναίσθημα αποκαλύπτονται σε ένα περίγραμμα απλότητας στην έκφραση και σαφήνειας στην έννοια: η ποιήτρια βγαίνει να συναντήσει τον αναγνώστη της χωρίς να ξεγυμνώνεται αλλά και παραδόξως χωρίς να φοβάται την έκθεση στα μάτια του άλλου. Πιο συγκεκριμένα στο “Will you buy a flower?” δείχνει σαν να συνομιλεί με τις ίδιες της τις αναμνήσεις, σαν να έχει καταλάβει, και φοβηθεί, τη διαβρωτική δύναμη της λήθης: κάνει παρέα στον εαυτό της σαν για κάποιο λόγο να έμειναν οι δυο τους, αλλά υπάρχει ξεκάθαρα χώρος και για τον αναγνώστη, που εισέρχεται στα ποιήματα με το δικό του περίγραμμα, βρίσκει τη θέση του και ανακαλεί έστω και στιγμιαία τις δικές του αναμνήσεις, φέρνοντάς τες στη σφαίρα της πραγματικότητας. Υπάρχει δηλαδή μια παράδοξη οικειοποίηση των ποιημάτων από τη μεριά του αναγνώστη: βρίσκει εκεί ορισμένες από τις σκέψεις του, βλέπει τη μοναξιά του, ώσπου καταλήγει να κοιτάζει τον εαυτό του σαν μέσα σε καθρέφτη.

Εκτός από τα ποιήματα, η συλλογή περιλαμβάνει και πέντε κείμενα, «ποιητική πρόζα» ή «πεζά ποιήματα»: κινούνται ανάμεσα στον ρεαλισμό και τη φαντασία, ανάμεσα στην πραγματικότητα ένος συμβάντος και την ανάμνησή του, τραβώντας τη λεπτή εκείνη γραμμή που διαχωρίζει την αντικειμενική από την υποκειμενική πραγματικότητα. Παρόλο το ενδιαφέρον τους όμως, δεν πετυχαίνουν να λειτουργήσουν ως κατ’εξοχήν συνδετικοί κρίκοι μεταξύ των ποιημάτων, και ενώ δεν αφαιρούν τίποτα από το σύνολο αυτής της ομολογουμένως άκρως ενδιαφέρουσας συλλογής, δεν είναι σίγουρο ότι προσθέτουν κιόλας.

Αυτό που δίνει σ’αυτή τη συλλογή τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της είναι μια εφηβικότητα στη γραφή και μια διακριτικότητα στην έκφραση των συγκινήσεων – στοιχεία μάλλον σπάνια στη σύγχρονη παραγωγή. Αποδεικνύεται ότι το ακραίο συναίσθημα δεν έχει απολύτως καμία ανάγκη για μια εξίσου θεαματική γλώσσα, ότι η λιτότητα στο μέσο επιτρέπει την πλήρη έκφραση της σκέψης και της αίσθησης. Και δημιουργώντας πραγματικότητες τη μια μέσα στη άλλη, η Άρτεμις Μιχαηλίδου καταφέρνει να παράγει ένα εντελώς προσωπικό σύμπαν, όχι λεπτοδουλεμένο μέχρι την τελευταία του λεπτομέρεια, αλλά μάλλον σκιτσαρισμένο: ένα σύμπαν σε λιτή γραμμή.

Κρις Λιβανίου

Τα αντιπροσωπευτικότερα, κατά τη γνώμη μου, ποιήματα της συλλογής:


ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ

Δωσ’μου μια λέξη για να παίξουμε.
Μια λέξη γελαστή σαν όνειρο μεσημεριού.
Μια λέξη δροσερή σαν πευκοδάσος το σούρουπο.
Πιο ηχηρή κι απ’τα τζιτζικια,
πιο δυνατή απ’τον έρωτα,
πιο τολμηρή απ’τα νιάτα
και πιο θερμή από τον πόθο του καλοκαιριού.

Δωσ’μου μια λέξη να σε συναντήσω.
Νερό κρυμμένο σε απόμερη σπηλιά
αναζητά φεγγάρι σε διαρκή πανσέληνο.



ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΣ
Περάσαμε όμορφα χθες.
Ήθελα να στο πω.
Και ήθελα να γράψω κάτι αισιόδοξο.
Και κάτι δροσερό
κάτι χαρούμενο
κάτι που να θυμίζει παραμύθι.

Περάσαμε όμορφα χθες.
Απλώς ήρθε το σήμερα.



ΑΡΤΙΜΕΛΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Πρόσθετο μέλος στις ζωές των άλλων.
Πάθηση επίκτητη ή συγγενής;
Ερώτηση ρητορική και δίχως σημασία
αφού η αναπηρία παραμένει αρτιμελής.


ΠΕΡΙ ΕΠΑΓΩΓΗΣ

Έστω ότι πέταξα χαλίκι
και το τζάμι ράγισε.
Έπειτα πήρες πέτρα
κι έγιναν χίλιες οι ρωγμές.

Ήθελα να ελέγξω τη θωράκιση.
Κι εσύ να μου αποδείξεις την ευτέλεια της ρωγμής.

Ωρίμου ενηλικίωσης ανήλικα παιχνίδια
πολύτιμες απώλειες απόλυτης τιμής.

Το τέλος είναι πάντα θορυβώδες.
Θα παραμείνω στην αθόρυβη μαγεία της αρχής.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου