Κυριακή, 28 Δεκεμβρίου 2014

Η ποίηση του Άμαρτζιτ Τσάνταν

"Είναι πράγματι παράδοξο, πώς κανείς είναι αληθινά δημιουργικός, όταν είναι αληθινά μόνος. Από το έργο του γίνεται προφανές ότι ο Άμαρτζιτ Τσάνταν βιώνει βαθιά μοναξιά, τη μοναξιά της απομόνωσης που γίνεται συντροφιά του ερημοπόλιδος, εκείνου που έχει αποκοπεί από τις ρίζες του, κρατώντας τις φυλαγμένες μόνο σαν ανάμνηση στο βάθος της καρδιάς και του μυαλού του".

Αυτά έγραφα το 1998 για τον Άμαρτζιτ Τσάνταν σε κείμενό μου που συνοδευόταν από λίγα ποιήματά του, μεταφρασμένα από τον Ανδρέα Πιτσιλλίδη, και δημοσιεύθηκε στα λογοτεχνικά περιοδικά "Οδός Πανός" και "Έρεισμα".

Από τότε γνωρίζω την ποίηση του Άμαρτζιτ, δηλ. 16 χρόνια τώρα. Μου τη σύστησε ο Ανδρέας, σε μια από τις επισκέψεις μου στο Λονδίνο. Ήταν έρωτας κεραυνοβόλος τότε, ένας έρωτας που εξελίχθηκε σε αίσθημα διαρκείας και ολοένα ωρίμαζε, καθώς ωρίμαζε η ματιά μου και ταυτόχρονα και η ποίηση του Άμαρτζιτ.

Πριν από μερικούς μήνες, στις αρχές του καλοκαιριού, μου έστειλε την (αδημοσίευτη ακόμη και σήμερα) συλλογή του Suchness για να το πω τη γνώμη μου. Τη λάτρεψα και αυτή και αποφάσισα να κάνω επιτέλους κάτι πιο συντεταγμένο από ένα αφιέρωμα σε ένα λογοτεχνικό περιοδικό για το έργο του. Δεν είναι μόνο ότι ο Άμαρτζιτ είναι καλός ποιητής, είναι ότι είναι και μεγάλος φιλέλληνας. Το αποδεικνύουν αυτό οι μεταφράσεις του του Ρίτσου στα παντζάμπι, καθώς και το ποίημά του "Το αύριο", το οποίο έγραψε μετά την παρακολούθηση της ταινίας του Θεόδωρου Αγγελόπουλου "Μια αιωνιότητα και μια μέρα".

Τις αρετές της ποίησής του και όχι τη φιλελληνικότητά του, όμως,  εκτίμησαν ο Κώστας Κρεμμύδας των εκδόσεων Μανδραγόρας και η Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, η οποία βγήκε από τον δρόμο της για να γράψει το εισαγωγικό σημείωμα στην έκδοση, αφού δεν μεταφράσαμε με τον Ανδρέα από τα παντζάμπι, αλλά από τα αγγλικά: "την ουσιαστική λιτότητα της ποίησης του Άμαρτζιτ Τσάνταν έχει και η μετάφραση στα ελληνικά της Χριστίνας Λιναρδάκη και του Ανδρέα Πιτσιλλίδη, που με απλά βήματα σε οδηγεί στις δύσκολες ανηφόρες της λέξης. Έτσι κι αλλιώς "ο άνθρωπος αφήνει τις πατημασιές του όπως και να'χει/ στη γη/ στο διάστημα /στη σελήνη"." Νωρίτερα στο σημείωμά της εκφράζει τις επιφυλάξεις της όσον αφορά το να κρίνει τη μετάφραση από μια γλώσσα που δεν είναι η μητρική του ποιητή.

Με τον Ανδρέα, τον αγαπημένο μου θείο Ανδρέα, λοιπόν, μεταφράσαμε, επιμεληθήκαμε, διαγράψαμε, ξαναμεταφράσαμε... Ζητήσαμε από τον Άμαρτζιτ να μας διευκρινίσει κάποια σημεία που ήταν ασαφή στην αγγλική μετάφραση ή στα αγγλικά πρωτότυπα (ορισμένα ποιήματα τα έγραψε κατευθείαν στα αγγλικά). Κατανοήσαμε ότι η μητρική γλώσσα του ποιητή, τα παντζάμπι, περιλαμβάνει ασάφειες γιατί π.χ. δεν υπάρχει άρθρο, ούτε οριστικό ούτε αόριστο, και κάποιες λέξεις μπορεί να χρησιμοποιούνται πότε σαν ουσιαστικά και πότε σαν επιρρήματα, πράγμα που δημιουργεί προβλήματα στη μετάφραση προς οποιαδήποτε δυτική γλώσσα. Στη συνέχεια σημειώσαμε πολύ προσεκτικά κάποιες παρατηρήσεις της κυρίας Ρουκ στη μετάφραση και υιοθετήσαμε τις περισσότερες. Είναι αυτονόητο ότι ο Κώστας Κρεμμύδας έγινε παραλήπτης δεκάδων κυμάτων διορθώσεων. Και πάλι ξέφυγαν λαθάκια στην έκδοση, αλλά ίσως τελικά αυτό να είναι αναπόφευκτο.

Το βασικότερο εφόδιό μας στη μετάφραση των ποιημάτων όμως ήταν ότι πραγματικά τα αγαπήσαμε και ότι εκτιμούμε ειλικρινά τον Άμαρτζιτ και το έργο του στο σύνολό του. Ευχαρίστως θα του έλεγα, για παράδειγμα, αυτό που του έγραψε ο Τζων Μπέρτζερ σε ένα σημείωμα που δημοσιεύει ο Άμαρτζιτ στο site του: "May I hold both your hands?". I gladly would, anytime.

Χριστίνα Λιναρδάκη

Ακολουθούν μερικά ποιήματά του από το βιβλίο Φόρεσέ με:

ΤΟ ΠΟΥΚΑΜΙΣΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΟΥΛΟΥΔΙ

Δυσκολευόταν να φωτογραφίσει το πουκάμισο ενός ανθρώπου
     που γεννήθηκε για να μην πεθάνει ποτέ.
Το εύθραυστο λείψανο ενός ονείρου.
Το δίπλωσε νευρικά,
σ' ένα μεγάλο φύλλο λευκού χαρτιού στο δάπεδο της αυλής κάτω απ' το γιασεμί.
Χρώμα χωμάτινο είχε σαν το σώμα της ψυχής ή μήπως ήταν η ίδια η ψυχή.
Βαστούσε ακόμη τη ζεστασιά του κορμιού κι η τσέπη του ήταν γεμάτη χτυποκάρδια.
Τη στιγμή που πατούσε το κουμπί,
     ένα άνθος γιασεμιού έπεσε μες στο κάδρο.

(The skirt and the flower, ανέκδοτο. Το ποίημα αναφέρεται στον Μπαγκάτ Σινγκ, ήρωα της Ινδίας, που απαγχονίστηκε το 1931 σε ηλικία 24 ετών).


ΚΑΡΤ ΠΟΣΤΑΛ ΑΠ΄ ΤΗ ΣΤΟΚΧΟΛΜΗ

Η άγκυρα αναπαύεται νωθρά, σαν κροκόδειλος, στην ακτή.
Τι τεράστιες ποσότητες χρόνου
τι αποχαιρετιστήρια νεύματα έχει καταβροχθίσει και τα 'χει κάνει δικά της.
Σύντομα η γοργόνα θα σκίσει το στομάχι της άγκυρας
με το διψασμένο της μαχαίρι, θα πάρει μια ζωογόνο ανάσα,
θα σκαρφαλώσει στο πουλί που φτεροκοπά και θα χαθεί στα σύννεφα.

Η βροχή θα χύσει την υγρασία της,
το νερό θα διψάσει για νερό.

(Postcard from Stockholm, από την ανέκδοτη συλλογή Suchness)


ΦΟΡΕΣΕ ΜΕ

Φόρεσέ με
θέλω να τριφτώ σ' όλα τα μέρη του σώματός σου
κάνε με κολιέ σου
θέλω να είμαι κοντά στον λαιμό σου.

Φόρεσέ με
όπως ο ήχος επενδύεται με τη λέξη,
όπως ο σπόρος περιβάλλεται με τη φλούδα,
όπως το βιβλίο σκεπάζεται με το άγγιγμα των χεριών,
όπως η θάλασσα τυλίγεται με τον ουρανό
όπως ο Θεός ενδύεται τους κόσμους.
Φόρεσέ με

(Wear me, από τη συλλογή Sonata for Four Hands)


ΤΟ ΑΥΡΙΟ

Το αύριο είναι μια αιωνιότητα και μια μέρα.
Το αύριο θα κρατήσει περισσότερο
μετά θα 'ρθει μια λευκή νύχτα.
Το αύριο είναι ένα παθιασμένο φιλί.
Το αύριο είναι ό,τι δεν είναι παρόν.
Το αύριο είναι ένα όνειρο που θα μοιραστούμε
         μέσα σε μια στιγμή.
Το αύριο είναι ένα λουλούδι έτοιμο να ανθίσει
         στα κρυφά.
Το αύριο είναι η μέρα που όλα τα ρολόγια θα διαλυθούν.
Ό,τι πρόκειται να συμβεί είναι το αύριο.
Το αύριο είναι ο θάνατος.
Το αύριο είναι η ζωή.

(Tomorrow, από την ανέκδοτη συλλογή Suchness - ο Άμαρτζιτ Τσάνταν το έγραψε μετά την παρακολούθηση της ταινίας του Θεόδωρου Αγγελόπουλου "Μια αιωνιότητα και μια μέρα")


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου