Τετάρτη, 26 Νοεμβρίου 2014

Ο ποιητής ως σκηνοθέτης - η περίπτωση του Καββαδία

Κάθε ποιητής έχει το δικό του σύμπαν για να κινεί και να κινείται, αυτή είναι μια αλήθεια που πια δεν αμφισβητείται συχνά. Πολλές φορές μάλιστα το εν λόγω σύμπαν αποτελεί και την σφραγίδα του δημιουργού, διαβάζουμε κάτι και γρήγορα αναγνωρίζουμε το όνομα που βρίσκεται από πίσω: ο Ελύτης, ο Σεφέρης για τους περισσότερους, ο Καββαδίας είναι κάποια από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα, και όχι τα μοναδικά. Είναι επίσης γεγονός ότι κάθε φορά που ο αναγνώστης επιχειρεί μέσω της ανάγνωσης ενός ποιήματος να εισέλθει σ’αύτο το λεγόμενο προσωπικό σύμπαν βρίσκεται ή ξαναβρίσκεται αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που του είναι ταυτόχρονα οικεία και ξένη: οικεία γιατί ενδεχομένως έχει ξαναβρεθεί εκεί αλλά και ξένη επειδή δεν αποτελεί μέρος της.

Η ποίηση που διακρίνεται από εσωστρέφεια και εκείνη που τουλάχιστον σε μια πρώτη ανάγνωση διηγείται μια ιστορία είναι δύο σκέλη μιας κοινής προβληματικής όσο αναφορά στο βλέμμα του δημιουργού, στην αυτοτέλεια και την απόλυτα προσωπική τοποθέτησή του απέναντι στις έννοιες και στις λέξεις του. Ποιά είναι η λειτουργική αλλά και η καλλιτεχνική σημασία του κάδρου σε ένα ποίημα; Πού εστιάζει το βλέμμα του ο ποιητής στις πρώτες-πρώτες λέξεις που το απαρτίζουν; Η ανάγκη ενός έστω και αχνά οριοθετημένου πλαισίου δεν είναι «προνόμιο» της πρόζας, κάθε άλλο μάλιστα.

Ο Νίκος Καββαδίας, για παράδειγμα, θεωρεί θεμελιώδες το κάδρο στο οποίο εντάσσεται η ιστορία που διηγούνται οι στίχοι του, δίνει τις ρεαλιστικές λεπτομέρειες με μεγάλη ακρίβεια, σαν να θέλει να «κατευθύνει» την ματιά του αναγνώστη του στα σημεία που εκείνος, ως δημιουργός με την ευρύτερη εικόνα της δουλειάς του στο μυαλό του, θεωρεί ιδιάζουσας σημασίας. Ο Καββαδίας ακουμπάει την μεταφυσική αγωνία της ποιήσής του σε καθημερινές γνώριμες εικόνες από την ναυτική του καθημερινότητα, τις μετατρέπει σε δικές του προσωπικές άγκυρες, στα σημεία αναφοράς του στην αέναη αναζήτηση της ρότας, τόσο της πραγματικής όσο και της υπαρξιακής, εξ ου και φροντίδα εικόνας, της απεικόνισης στις συλλογές του.

Τι προκύπτει όταν ο ποιητής αφήνει τους λαβυρίνθους της πένας και πιάνει την «κάμερα»; Προκύπτει ένα είδος ποιητικού ρεαλισμού. Ένα σταθερό πλαίσιο όπου περικλείεται το προσωπικό σύμπαν του ποιητή, ενός ποιητή που σε δημιουργικό επίπεδο έχει ανάγκη τις σταθερές, τις οριακά εξωγενείς βάσεις. Ο Καββαδίας είναι ένας από αυτούς. Ένας ποιητής που δεν φτίαχνει το σύμπαν του από το μηδέν αλλά βλέπει το εαυτό του περισσότερο σαν μέρος του ήδη υπάρχοντος, του στα μάτια του αναγνώστη εκτεθειμένου. Και στην αναζήτηση για την θέση του σ’αυτό τον χωροχρόνο, βρίσκει τελικά και το δικό του, προσωπικό ειδικό βάρος.


Ο πιλότος Νάγκελ

Ο Νάγκελ Χάρμπορ, Νορβηγός πιλότος στο Κολόμπο,
άμα έδινε κανονική πορεία στα καράβια
που φεύγαν για τους άγνωστους και μακρινούς λιμένες,
κατέβαινε στη βάρκα του βαρύς, συλλογισμένος,
με τα χοντρά τα χέρια του στο στήθος σταυρωμένα,
καπνίζοντας ένα παλιό χωμάτινο τσιμπούκι,
και σε μια γλώσσα βορινή σιγά μονολογώντας
έφευγε μόλις χάνονταν ολότελα τα πλοία.

Ο Νάγκελ Χάρμπορ, πλοίαρχος σε φορτηγά καράβια,
αφού τον κόσμο γύρισεν ολόκληρο, μια μέρα
κουράστηκε κι απόμεινε πιλότος στο Κολόμπο.
Μα πάντα συλλογίζονταν την μακρινή του χώρα
και τα νησιά πού ’ναι γεμάτα θρύλους, τα Λοφούτεν.
Όμως μια μέρα επέθανε στην πιλοτίνα μέσα
ξάφνου σαν ξεπροβόδισεν το Steamer Tank «Fjord Folden»
όπου έφευγε καπνίζοντας για τα νησιά Λοφούτεν...



Κρις Λιβανίου




2 σχόλια:

  1. Διαβάζοντας το κείμενό σας συνειδητοποιώ ξαφνικά πόσο ακριβώς το ίδιο σκεπτικό εφάρμοζε ο Καββαδίας στον ίδιο του τον εαυτό. Δηλαδή ο Καββαδίας περιγράφει όντας ως σκηνοθέτης από συγκεκριμένη θέση με συγκεκριμένο πλαίσιο. Το καράβι είναι ο περιορισμένος χώρος μέσα από τον οποίο ο Καββαδίας "βλέπει" το μη περιορισμένο. Το καράβι πάνω στο οποίο βρίσκεται είναι έξω από το πλάνο ενώ το ίδιο το πλάνο βρίσκεται παντού γύρω από το καράβι και σαν χώρος και σαν χρόνος. Δεν στέκεται ποτέ να περιγράψει από το κέντρο μίας πόλεως, θα ήταν ακριβώς σαν ο σκηνοθέτης να τραβούσε ταινία όντας στο κέντρο του πλάνου. Το ερώτημα που προκύπτει όμως είναι αν τελικά και αυτό το ίδιο το καράβι ήταν το μέρος που ένοιωθε πραγματικά σαν κέντρο μέσα από το οποιο παρατηρούσε και περιέγραφε άρα και φυσική του "εστία" ή ήταν και αυτό μέρος του σκηνικού? Ευχαριστώ για την ευκαιρία να ξαναδιαβάσω τα ποιήματά του από άλλη οπτική γωνία.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Νομίζω ότι, κατά έναν παράδοξο τρόπο, είναι και τα δύο. Το καράβι είναι μέρος του σκηνικού και ταυτόχρονα είναι το σημείο από το οποίο κινηματογραφεί ο Καββαδίας. Και, βέβαια, αυτό που κινηματογραφεί είναι έξω από το πλάνο, είναι η θάλασσα και ο κόσμος, αλλά δεν είναι μόνο αυτό: κινηματογραφεί ταυτόχρονα και αυτό που νιώθει να εξελίσσεται μέσα του, τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο βιώνει το καράβι, τη θάλασσα και τον κόσμο. Είναι ένα ενδιαφέρον, πολύ ενδιαφέρον twist, χαρακτηριστικό της ποίησής του.

    ΑπάντησηΔιαγραφή