Παρασκευή, 21 Νοεμβρίου 2014

Φάκελος υπερρεαλισμός - Ακαρεί του Έκτορα Κακναβάτου ή Ο υπερρεαλισμός και ο χρόνος

Το στίγμαΛόγου ολοκληρώνει το αφιέρωμα στον υπερρεαλισμό με βάση κείμενα που είχαν δημοσιευθεί στο λογοτεχνικό περιοδικό "Ομπρέλα" δέκα χρόνια πριν (περισσότερα εδώ). Το έβδομο και τελευταίο κατά σειρά κείμενο που φιλοξενούμε, είναι του Σάββα Μιχαήλ.


...έχανε ο χώρος τις εσχάρες του

ο χρόνος τις οπλές του


Έκτωρ Κακναβάτος


Ο Χρόνος παραμένει το Μέγα Διακύβευμα. Χαμένος κι ανακτημένος, αναγκαίος κι ελεύθερος, αλλότριος χρόνος κλεμμένος από τον Άλλο και ξανά αποκτημένος, ξένος και οικείος, καιρός του σπείρειν και καιρός του θερίζειν. Ο Ανδρέας Breton στο βαρυσήμαντο έργο του Arcane 17 γράφει για τα μυστήρια του χρόνου και τη μαγγανεία που μεταμορφώνει την ήττα σε θρίαμβο με την αναστροφή του αριθμού του χρόνου: το '71, η χρονιά της συντριβής της Κομμούνας του Παρισιού, ο καιρός του σπείρειν, γίνεται '17, η χρονιά του θριάμβου της Οκτωβριανής Επανάστασης, ο καιρός του θερίζειν. Κι ακόμα, κάνει καθαρό ο αρχηγέτης του υπερρεαλιστικού κινήματος ποιο είναι το πρόταγμα της ιστορικής επαναστατικής πράξης και μαζί της του ίδιου του υπερρεαλισμού:"Θα ήταν εντελώς αναγκαίο, τελείως επείγον να επανορθωθούν όλα εκείνα που είναι περιοριστικά και θλιβερά στην έννοια του χρόνου". Έργο τιτάνιο, προμηθεϊκό, αδύνατο χωρίς τη θεία παρεμβολή του Έρωτα.

Αν η femme-enfant του Breton, η παιδίσκη του άλλου Ανδρέα, του καθ' ημάς Εμπειρίκου, κατακλύζει με την παρουσία της τη φαντασία των ποιητών είναι γιατί, ακριβώς, όπως σημειώνεται στην Arcane 17, "πάνω της ο χρόνος δεν έχει ισχύ".

Έρωτας και Χρόνος (όχι μόνον ο έσχατος εχθρός Θάνατος αλλά ο Χρόνος, αυτός που τον εμπεριέχει, οδηγεί σ' αυτόν και τον υπερβαίνει) διασταυρώνουν τα σπαθιά τους - ακριβέστερα, τα κορμιά τους - και στο Ακαρεί, το πιο πρόσφατο ποιητικό βιβλίο του υπερρεαλιστή ποιητή του Χάους Έκτορα Κακναβάτου (συνοδευόμενο από 4 χαρακτικά του Γιάννη Στεφανάκι, σε μια καλαίσθητη έκδοση στην Άγρα, 2001).

Η λάβα μιας εντονότατα ερωτικής και συνάμα βαθύτατα στοχαστικής ποίησης ανοίγει δρόμους στη σύγχρονη ερημία κι εκβάλλει σε ένα Αρχιπέλαγος, τόπο συνεύρεσης του Έρωτα και του Χρόνου που καταυγάζεται από το απαστράπτον φως της λαγνείας

Καταλογάδην οι ηδύτητες
Κι η σάρκα στον αέρα με
Αλλόφρονες σειρήνες

Το ερωτικό Αρχιπέλαγος είναι το αρχέγονο Αιγαίο. Τα ονόματα των νησιών του - Φολέγανδρος, Σίκινος, Αντίπαρος, Νίσυρος, Αίγινα αιθέρια... - διασχίζουν σαν λαμπερά μετέωρα το ποιητικό στερέωμα και διασταυρώνονται με τα προσωκρατικά ονόματα της αυγής της Σκέψης - Αναξίμανδρος, Ηράκλειτος, Ελεάτες, Λεύκιππος - για να σχηματίσουν ένα κοινόν αστερισμό με τη μορφή της Διοτίμας,της Γυναίκας που  μόνο αυτή μπορεί να διδάξει ταυτόχρονα Έρωτα και Διαλεκτική

από τ' απόκρυφα της αντίφασης
ότι εκεί που δασύνεται η ηδονή
εκεί και πήγνυται το γάλα της
αντινομίας

Το πιο σαρκικό και πνευματικό, το βάθος της ερωτικής ενόρμησης και το ύψος των λογισμών, η δόνηση των σωμάτων κι ο ίλιγγος του νου, το Ποίημα και το Μάθημα, ενώνονται σε ένα παράξενο coitus more geometrico, σε ό,τι ονομάσαμε άλλοτε, μιλώντας πάλι για την ποίηση του Κακναβάτου, Ποίημα/Μάθημα.

Στο ερωτικότατον Ακαρεί, η Σκέψη, με την προσωκρατική μορφή με την οποία αναδύθηκε για πρώτη φορά στη διάρκεια του χρόνου μέσα από τα νερά του Αιγαίου, βυθίζεται στα μυστήρια του Χρόνου. [...] Το πλήρωμα της ηδονής μέσα στη Στιγμή συλλαμβάνει κι εκφράζει ποιητικά ο Κακναβάτος. Η Στιγμή είναι σύνδεση, άρνηση και μετάβαση που δεν συντελείται βαθμιαία, σαν σημείο σε μια άπειρη σειρά σημείων, όπως νομίζει η γραμμική αντίληψη του ιστορικού χρόνου αλλά σαν ακαριαίον άλμα, ρήξη εν ριπή οφθαλμού, ακαρεί. Μέσα στο ακαριαίον αυτό, το "εξαίφνης" και "άτοπον" του πλατωνικού Παρμενίδη βρίσκουν το ενδιαίτημά τους ο πόθος κι η ηδονή κι ο ίμερος.

Το δείχνει με την απαράμιλλη ομορφιά του το ποίημα που δίνει τον τίτλο και στο βιβλίο του υπερρεαλιστή ποιητή

ΑΚΑΡΕΙ

Το λιοπύρι ανάσκελα στην άμμο
Στο πεζούλι της Νίσυρος
αφημένο το εσώρουχο της θάλασσας

Και ξάφνου όρθια
κι ακίνητα τα κουπιά του Ηράκλειτου
... που αν θα χτυπήσουν πάλι τα νερά
θα 'ναι που 
θα'χουν πια διαβεί τα μάτια σου
και το σάστισμα θα'χει κοπάσει.

Εάν ο χρόνος δεν εκτοπίζει αιωνίως αλλά διεκδικείται διαρκώς από την ηδονή, τότε ο έρωτας μπορεί να εξαπολύσει την έφοδό του ενάντια στον έσχατο εχθρό, τον θάνατο.

και αν και αν παρ' όλα αυτά
πάλι στα μπουρίνια του 
ρίχνει στη μάχη τη μια πίσω απ' την άλλη
τις μεραρχίες του ο θάνατος
κλείσ' του κατάμουτρα την Πόρτα και
ρίχ' του από την πάνω ντάπια
... ότι έναν τον έχουμε
τον αξεπέραστο επιτελή
τον κανονιέρη Έρωτα.

Μέσα σε μια τέτοια μάχη, ακόμα και μια κάθοδος στα Τάρταρα, μια νέκυια, καταλήγει, με τον τρόπο του Κακναβάτου, σε Ζυθοποσία στον Άδη όπου το ίδιο το Σάββατο των ψυχών παίρνει φωτιά

Θες να' ναι η άμπωτη του ψυχοσάββατου
Ή που πύρωσε η προπαραλήγουσά του

Δεν πρόκειται για φυγή και στρουθοκαμηλικό κρύψιμο του κεφαλιού μέσα στην άμμο της απόλαυσης αλλά διεκδίκηση του χρόνου ως χώρου της ολότητας της ηδονής. Έτσι, όμως, ο ίδιος ο χρόνος μεταμορφώνεται. Παύει να είναι φθορά, επέκταση ενός κενού και γίνεται πλήρωμα ευφροσύνης, καιρός του γελάσαι, καιρός του ορχήσασθαι, καιρός του φιλήσαι, καιρός ειρήνης. Χρόνος οργασμικός.

Άι Ηράκλειτε των ροών
Το σπέρμα έμφλογο σ' επικυρώνει

Η ποίηση του Έκτορα Κακναβάτου επικυρώνει με τη σειρά της το αίτημα που θέτει το ποίημα  του Ανδρέα Εμπειρίκου
Αφού μόνο ο έρωτας τον θάνατο νικά/Θάναι η ποίησις σ π ε ρ μ α τ ι κ ή/Απόλυτα ερωτική/ Ή  δ ε ν     θ α   υ π ά ρ χ η.

Η σπερματική ποίηση, ο οργασμικός χρόνος, συνιστούν μετάβαση σε έναν ριζικά αλλαγμένο, απελευθερωμένο κόσμο και ζουν την Σήμερον όχι σαν σημείο σε μια άπειρη σειρά σημείων στο κενό γραμμικό χρόνο αλλά ως Αύριον και ως Χθες.

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος κι ο Έκτωρ Κακναβάτος μέσα από τον Charles Fourier και τον Nouveau Monde Amoureux ξανασυναντούν τον Καρλ Μαρξ.

Ο Giorgio Angamben γράφει εύστοχα: "Ο αληθινός ιστορικός υλισμός δεν έγκειται στο να ακολουθεί κανείς, κατά μήκος του άπειρου γραμμικού χρόνου, την αόριστη οφθαλμαπάτη μιας συνεχούς προόδου αλλά στο να ξέρει να σταματά τον χρόνο κάθε στιγμή, ενθυμούμενος ότι πρωταρχική πατρίδα του ανθρώπου είναι η ηδονή".

Γι' αυτό και η σπερματική ποίηση στο Ακαρεί είναι και πέρα για πέρα πολιτική (κι όχι μόνον σε ποιήματα με άμεσο πολιτικό έναυσμα, όπως είναι το Μέρες του 1989).

Αν έχω αριστερότητα εκεί κάτω
στους βουβώνες
είναι που ο μέγας πολιορκημένος κάνει έξοδο
έχοντας μεταλάβει από φωνήεντα
εκ των αχράντων.

Μετά τον Σολωμό κάθε γνήσιος ποιητής της ελληνικής λαλιάς ξεκινάει σαν ελεύθερος πολιορκημένος. Κι ο Έκτωρ Κακναβάτος, αγέρωχος σαν υπερρεαλιστής, συνεχίζει

... πεζός με το σύννεφο επ' ώμου
με τη φλεγμονή της ανηφόρας
με μια Κολχίδα μες στο νου
κατεπάνω στο άπειρο

Το Ακαρεί συγκρούεται με όλα εκείνα που είναι περιοριστικά και θλιβερά στην έννοια του χρόνου για να κάνει τον χρόνο ενδιαίτημα της ευτυχίας των ανθρώπων. Ο ποιητής του παραμένει

διαδηλωτής με την άγραφη αφίσα
του μέλλοντος αιώνος

Προαναγγέλει Αυτό ου δεν  υπάρχει ακόμα, τη Στιγμή που όλοι και όλα θα αλλάξουν εν ατόμω, εν ριπή οφθαλμού, ακαρεί.

Σάββας Μιχαήλ
Θεωρητικός-δοκιμιογράφος


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου