Τετάρτη, 10 Σεπτεμβρίου 2014

Τι είναι η Ποίηση;

[...] Υπάρχει δυσκολία ως προς τη διατύπωση ενός ορισμού, επειδή θα καλούπωνε την Ποίηση. Οι τεχνοτροπίες δεν διαρκούν πολύ, αλλάζουν και η αλλαγή φέρνει πρόοδο. Οι ορισμοί που κατά καιρούς έχουν δοθεί είναι μονομερείς και "ανταποκρίνονται σε ένα μόνο μέρος του νοηματικού και αισθητικού της εύρους". Ποίηση είναι "η ιδανική διάταξη ιδανικών λέξεων", "μια μελωδία από μετρημένα λόγια", "ανάπτυξη ενός επιφωνήματος" ή "ανάπτυξη στίλβοντος ποδηλάτου". Από τους τέσσερις αυτούς ορισμούς ο πρώτος αφορά τη μορφή, ο δεύτερος το μέτρο και οι δύο άλλοι το περιεχόμενο. Σ' αυτούς τους δύο άλλους όμως υπάρχει πάλι διαφορά. Γιατί ο πρώτος αφορά το συναίσθημα και ο δεύτερος την εικόνα, την αίσθηση.

[...] Κι εδώ δεν έχουμε παρά να σκύψουμε στα φαινομενικώς ασήμαντα που οι μεγάλοι μας ποιητές ύμνησαν και τα ανύψωσαν σε σύμβολα μεγάλων εννοιών και ιδεών. Και ποίηση δεν είναι μόνο η Ποίηση αλλά και άλλες μορφές του λόγου. Ποίηση κάνει και ο Παπαδιαμάντης, ποίηση έκανε και ο Ηρόδοτος. Και ο Όμηρος, ακόμα κι αν δεν έγραφε σε στίχους, πάλι ποίηση θα είχε κάνει. Ο ποιητής "γεννιέται", λέει ο Δέτσης, και το ποίημα "γίνεται", αλλά ο ποιητής έχει και "πείρα ζωής αντλημένη από την παράδοση". Ο Σεφέρης, μας θυμίζει, "ήταν γεμάτος από το Δημοτικό Τραγούδι, τον Μακρυγιάννη, Σολωμό, Παλαμά, Κάλβο, Σικελιανό". Και βέβαια δεν είναι ποιητής αυτός που τα έχει αυτά, ούτε αυτός που έχει μόνο ιδέες, χωρίς να έχει και το ταλέντο να αξιοποιήσει όλα τα καλά της κληρονομιάς και της εμπειρίας του. "Η Ποίηση πλαταίνει, βαθαίνει και πολλαπλασιάζει τη ζωή. Είναι 'η εκ βαθέων' φωνή μας. Ας την αφουγκραστούμε".

Ας την αφουγκραστούμε λοιπόν. [...] Ο Στέλιος Γεράνης λέει:

Ακάθιστος Ύμνος η Ποίηση
και το Ποίημα
η ευλάβεια στο στασίδι.

Ο παραλληλισμός που ανυψώνει την Ποίηση και το Ποίημα σε περίοπτη θέση αυτομάτως επενεργεί στο συναίσθημα, αγιοποιώντας και την Ποίηση και το Ποίημα. Ταυτόχρονα, υποβάλλει μια αίσθηση θρησκευτικότητας στον αναγνώστη, έστω κι αν δεν θρησκεύεται.

"Αν δεν καταλάβαινα λίγο από Ποίηση, αν δεν είχα τη σχετική ευαισθησία, δεν θα έκανα ποτέ μου Ιστορία. Θα έκανα Στατιστική", μας λέει ο Ν. Σβορώνος. Κι εδώ είναι η άποψη ότι Ποίηση υπάρχει και σε άλλες μορφές του λόγου. Η Ιστορία έχει ποίηση και όχι μόνο η Ιστορία του Ηροδότου, αλλά και του Θουκυδίδου και άπασα η ιστορική αφήγηση. Και σ' αυτή την ιδέα έρχονται να ταιριάξουν τα λόγια του Σεφέρη:

Είναι παντού το ποίημα
σαν τα φτερά του αγέρα
μες στον αγέρα.

Αυτή λοιπόν η διατύπωση έχει την ομορφιά της δημιουργίας μιας εικόνας από το τίποτα. Το εκ του μη όντος ον, τα "φτερά" που αποκτά ο "αέρας" που σαν άγγελος περιίπταται αόρατος και είναι παντού, ή αλλιώς "πανταχού παρών". Και φυσικά το ποίημα μεταμορφώθηκε σε άγγελο και αναπτέρωσε τη σκέψη και το συναίσθημα.

Και μια ακόμη πρωτότυπη εικόνα φτάνει με τα φτερά του ανέμου από το Ιόνιο πέλαγος και από τον επαναστάτη Ανδρέα Κάλβο, προ υπερρεαλισμού, υπερρεαλιστή, ο οποίος σαν Δίας επενέβη στα ουράνια για να μας αποκαλύψει την κρυμμένη ομορφιά:

"Με την Ποίηση τα νέφη εσχίσθησαν και των άστρων εφάνη η αρμονία". Κι ο Ελύτης: "Όπου υπάρχει  Ποίηση εκεί και ο Θεός".

Και ο Γιώργης Παυλόπουλος μας δίνει μια ηχητική εικόνα: "Όλα σημαίνουν στο ποίημα. Και το ξέρεις".

Ανθούλα Δανιήλ, δ.φ.
κριτικός λογοτεχνίας
για το βιβλίο του Νίκου Δέτση "Τι είναι η ποίηση"


Απόσπασμα από κείμενό της που δημοσιεύθηκε στο τελευταίο τεύχος της "Φιλολογικής" (τεύχος 127, Απρίλιος-Ιούνιος 2014). Το ίδιο τεύχος περιλαμβάνει και άλλα ενδιαφέροντα κείμενα περί ποίησης όπως "Ο προφητικός λόγος του Σεφέρη και η επαλήθευσή του στη σύγχρονη τραγική πραγματικότητα" και "Η δυναμική των παρομοιώσεων στον 'Αλαφροϊσκιωτο' του Άγγελου Σικελιανού".

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου