Τετάρτη, 17 Σεπτεμβρίου 2014

"Τοπία του τίποτα" του Αντώνη Φωστιέρη

Στην κβαντική θεωρία το κενό έχει σύνθετη δομή και πολλές ιδιότητες από τις οποίες μία ιδιαίτερα σημαντική: δεν μένει εντελώς άδειο ποτέ. Βάσει δε της αρχής της απροσδιοριστίας, είναι πιθανό ανά πάσα στιγμή να δημιουργήσει με αυθόρμητο τρόπο εικονικά σωματίδια, τα οποία στη συνέχεια χάνονται όπως ακριβώς δημιουργήθηκαν, δηλ. μέσα σε μια στιγμή. Το κενό, λοιπόν, το τίποτα, μόνο κενό και τίποτα δεν είναι. Αντίθετα, είναι το πεδίο όπου διεξάγεται κλεφτοπόλεμος ανάμεσα στην ύπαρξη και την ανυπαρξία - όπως η ποίηση είναι το πεδίο μάχης ανάμεσα στο μηδέν και το κάτι, τον λόγο και τη σιωπή.

Γι' αυτόν ακριβώς τον κλεφτοπόλεμο μιλάει ο Αντώνης Φωστιέρης στα Τοπία του τίποτα: για τις στιγμές που από το ανύπαρκτο γεννιέται το πραγματικό σαν μια φωτοβολίδα - και αμέσως σβήνει. Τις στιγμές που εμείς, ως παρατηρητές, προσπαθούμε να ερμηνεύσουμε, μεταμφιέζοντάς τες με σύμβολα προκειμένου να τις φέρουμε στα μέτρα μας. Αυτή η μεταμφίεση, που καθορίζει την πρόσληψή μας του κόσμου, αναπόφευκτα του προσδίδει κάτι το κίβδηλο και υποκριτικό.

Ο Μωρίς Μπλανσό έχει γράψει ότι η τέχνη είναι ένα "σαν να". Αυτό που λέει τώρα ο Φωστιέρης είναι ότι και η ζωή ολόκληρη ένα "σαν να" είναι, όπως διέπεται ανηλεώς από τη σχετικότητα του χώρου και του χρόνου. Και έτσι ακριβώς τη ζούμε: μέσα από μια σειρά εκούσιες και ακούσιες παραδοχές που κάνουμε στην προσπάθειά μας να αντιμετωπίσουμε τις φοβερές και αδυσώπητες συνθήκες της. Μα είναι η ευαισθησία ενός ποιητή όπως ο Αντώνης Φωστιέρης, που μπορεί να διαστείλει το πρόσκαιρο προσδίδοντάς του βάθος και να αναδείξει αυτήν ακριβώς την ανθρώπινη προσπάθεια. Ή που μπορεί να κλείσει όλο το σύμπαν σε ένα βιβλίο. Τα έργα τέχνης, όπως ο ίδιος μας λέει, από τη στιγμή που θα γεννηθούν, αντιστέκονται στην παραδοξότητα του βίου: μένουν καρφιτσωμένα για πάντα στο κενό, υπερβαίνοντας τον χρόνο, σαν σκηνές από θεατρικό που επαναλαμβάνονται ακούραστα κάθε φορά που πέφτει πάνω τους η ματιά ενός πρόθυμου παρατηρητή.

Τα κεντρικά λοιπόν ερωτήματα που θέτει ο Φωστιέρης και σε αυτή τη συλλογή του αφορούν την αντοχή των υλικών από τα οποία είμαστε φτιαγμένοι ή με τα οποία δομούμε το κτιστό, στην προσπάθειά μας να μιμηθούμε το άκτιστο. Είναι ερωτήματα στα οποία απαντά άλλοτε με οργή, κυνικότητα και σοβαρότητα και άλλοτε με τρυφερότητα, λυρισμό και διάθεση για παιχνίδι, πάντοτε όμως με τη δωρική λιτότητα που ανέκαθεν χαρακτήριζε τον λόγο του, η οποία μάλιστα σε αυτή τη συλλογή βρίσκει απροσδόκητη, συγκριτικά με τα όσα μέχρι τώρα μας έχει συνηθίσει, έκφραση και σε ποιήματα δυο-τριών στίχων. Πολύ ενδιαφέροντες είναι ακόμη οι αναστοχασμοί του με βάση την καρκινική γραφή, όπως και το επανερχόμενο μοτίβο του ουροβόρου όφι που καθιστά αδύνατη τη διάκριση ανάμεσα σε τέλος και αρχή.

Όλα τα παραπάνω ωστόσο δεν σημαίνουν ότι τα Τοπία του τίποτα δεν θα μπορούσαν να είναι τοπία του πολύ, των πολλών περιπετειωδών ταξιδιών. Τη συλλογή χαρακτηρίζει η επιστροφή στην ασφάλεια κι αυτό είναι δίκοπο μαχαίρι: γιατί για κάποιους η επιστροφή στην ασφάλεια είναι μια πραγματοποιήσιμη ευχή και για κάποιους άλλους μια ελάχιστα συναρπαστική κατάληξη.

                                                                                                   Χριστίνα Λιναρδάκη


Ακολουθούν ποιήματα της συλλογής:


Η ΠΑΡΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΟΛΗΣ

Από την πρώτη κιόλας μέρα μου καρφώθηκε:
Απόλυτη παραβολή
Στο βάζο
Η τουλίπα.
Πρωί πρωί ανοίγοντας τα πέταλά της όλα
Κι ως το σούρουπο
Που μ' απαλές κινήσεις τα μαζεύει
Κλείνεται
Σιγά σιγά στον εαυτό της
Γίνεται
Ξανά μπουμπούκι.
Την άλλη την παράλλη
Τα ίδια:
Ώριμο άνθος ανοιγμένο
Κι έπειτα
Κοντά στο σούρουπο ξανά
Μπουμπούκι.

Μια εύληπτη παραβολή ένα κήρυγμα
Ισόβιας ανανέωσης αιώνιας ήβης
Μέσα στο βάζο η τουλίπα. Μάλιστα.

Την πέμπτη έκτη μέρα
Σαν να υπέθεσα
Μικρά σημάδια κόπωσης στο άνοιξε κλείσε
Κάτι λεπτές ρυτίδες αφυδάτωσης -
Τίποτα πάντως ευκρινώς
Ανησυχητικό.
Γι' αυτό μου ήρθε ξαφνικό
Καθώς την έβδομη
Ούτε λουλούδι ούτε μπουμπούκι
Αλλά τα πέταλα
Ριγμένα ξέπνοα στο τραπέζι.

Πάει λοιπόν το καημένο το λουλούδι
Πάει το κήρυγμα
Πάει μαζί του ολόκληρη παραβολή.

Α όχι, αυτή τη νέα παραβολή
Θα την κρατήσω.



ΤΟΠΙΑ ΤΟΥ ΤΙΠΟΤΑ

Ξανά το σήμερα κι η σπάθη του αμετάθετου
Ξανά η άβυσσος του νου.
Δεν έχει εντέλει τίποτα
Πραγματικά δικό της
Μια μικρή στιγμή;
Κάτι δανείζεται απ'το πριν
Κάτι απ' το αύριο
Το ξεπληρώνει
Με το υστέρημα του άλλου.
Αέρινη
Κι όμως πατάει στο στήθος σου ατσάλι -
Έτσι ακριβώς
Όπως το σύμπαν περισφίγγει:
Ατσάλινο.
Γεμάτο τρύπες από θάλασσες κενού
Τοπία του τίποτα
Να πλέουν μέσα νησάκια νετρονίων
Και γαλαξίες. Ευφάνταστη
Φενάκη του ορατού
Στη φτερωτή
Μπαγκέτα ενός ιλίγγου.
Που ηλεκτρισμένη
Μεταμφιέζεται το μηδέν
Το πουθενά
Και το ποτέ.

Σε κόσμο.



***

Εκατομμύρια οι μαστοί
Που στάζουνε - 
Να λάμπει στο στερέωμα
Το γάλα.

****

Όπως πέφτει αόρατο βότσαλο χρόνου
Και γύρω του ανοίγουν
Ομόκεντροι κύκλοι:
Ο κορμός ο εγκάρσιος
Του δέντρου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου