Παρασκευή, 12 Σεπτεμβρίου 2014

Ποίηση και εικόνα: δεσμός και δέσμευση

Η κριτική της προηγούμενης εβδομάδας για την συλλογή ERO(S) 7 βήματα – 7 λεύγες εντός του Γιώργου Αλισάνογλου με έσπρωξε να βγω από την πεπατημένη για μένα προσέγγιση ανάγνωσης και να αναζητήσω στοιχεία του ποιητικού λόγου που δεν με είχαν απασχολήσει μέχρι τώρα. Κατ’εξοχήν «παιδί» της πρόζας στην κριτική, για μένα η ποίηση γενικά, πόσο μάλλον η σύγχρονη, είναι πεδίο προκλήσεων και αναθεώρησης, συνεχούς επανεξέτασης και επαναοριοθέτησης σταθερών, ένας σχεδόν άγνωστος τόπος με τους δικούς του μηχανισμούς και ιδιαιτερότητες.

Άρχισα να αναρωτιέμαι πάνω σε τι είδους «επιφάνεια» χτίζεται ένα ποίημα: επειδή η θεματολογία είναι –και ευτυχώς– κάτι το προσωπικό, το διαφορετικό σε κάθε περίπτωση, είναι ίσως ενδιαφέρον να κοιτάξει κανείς τον καμβά πάνω στον οποίο συμβαίνουν τα τεκταινόμενα, όποια και αν είναι αυτά. Εκεί που στην πρόζα υπάρχουν η ιστορία και οι πρωταγωνιστές γιατί αλλιώς είναι δύσκολο να σταθεί με επιτυχία, η ποίηση μια χαρά στέκεται χωρίς αυτά, εξελίσσεται και επικοινωνεί ιδέες και συναισθήματα. Διαβάζοντας ένα ποίημα, ο αναγνώστης βρίσκεται μπροστά σε μια αλληλουχία εικόνων, οι οποίες είτε λειτουργούν σαν κομμάτια ενός παζλ, είτε αυτόνομα, σαν στιγμιότυπα, σαν φευγαλέες στιγμές ακινητοποιημένες από την πένα του δημιουργού σε πραγματικό χρόνο. Και ακριβώς επειδή ο χρόνος δεν είναι θεμελιώδες εργαλείο κατανόησης, μπορεί να συμπυκνωθεί, να ακινητοποιηθεί ή ακόμα και να εξαλειφθεί, ανάλογα με τις ανάγκες του ποιητή και του νοήματος. Σε ένα ποιητικό έργο τα πράγματα τελικά δεν είναι ευθύγραμμα, αλλά έχουν άλλους τρόπους λειτουργίας για να φτάσουν στον αποδέκτη, πιο αποσπασματικούς, πιο αυτάρκεις. Δεν είναι μόνο ο χρόνος που ρευστοποιείται, αλλά και ο χώρος, το μέσα και το έξω του ατόμου, τα όρια της πραγματικότητας και της σκέψης του, το περίγραμμα του συναισθήματος και της συγκίνησης. Ο ποιητικός λόγος έχει στη δυναμική του μια χαρακτηριστική πλαστικότητα που δεν συνανατάται ούτε στην πρόζα, ούτε στο θέατρο και που οδηγεί σε αυτή την ιδιάζουσα αυτάρκεια: το νόημα αρκείται στο περίγραμμα του στίχου.

Στην ποίηση του Ελύτη, πολλοί ακούν και βλέπουν τη θάλασσα, στον Καρυωτάκη η πόλη διαφαίνεται σαν γκρίζο φόντο ακόμα και τις φορές που δεν αναφέρεται στον στίχο, ο Καββαδίας τοποθετεί κάθε ποίημα σε μία βάρδια, κι ας μην το λέει. Η ουσία είναι ότι η ποίηση φαίνεται πως είναι το κατεξοχήν λογοτεχνικό είδος όπου ο αναγνώστης εισπράττει τα περισσότερα από το διακείμενο. Ο δημιουργός πετυχαίνει να μεταφέρει αισθήσεις και φαινόμενα ανάμεσα στους στίχους και ο αναγνώστης αποκτά συγκεκριμένες «αναμνήσεις» από το ποίημα που διάβασε, σχεδόν ανεξάρτητα από το θέμα του.

Τελικά η εικόνα στην ποίηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις ιδέες του κάθε κειμένου, με τα ερωτήματα που θέτει και την αγωνία που μοιράζεται, με τις αισθήσεις που χρησιμοποιεί αλλά και αυτές που παράγει στον αναγνώστη του, και αυτό είναι το στοιχείο εκείνο που καθιστά αυτή την αμφίδρομη σχέση ανάμεσα στον δημιουργό και τον αναγνώστη μια βαθιά προσωπική υπόθεση.

Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου