Παρασκευή, 26 Σεπτεμβρίου 2014

Φάκελος υπερρεαλισμός - Ο Andre Breton και το πρώτο μανιφέστο του σουρεαλισμού (1924)

Andre Breton
Ένα κείμενο του Φώτη Τσώνη από την "Ομπρέλα". Δείτε την εισαγωγή στην πρώτη ανάρτηση του φακέλου "υπερρεαλισμός".

"Ο σουρρεαλισμός είναι η αόρατη ακτίνα που θα μας επιτρέψει μια μέρα να νικήσουμε τους εχθρούς μας"

Γεννημένος στις 18 Φεβρουαρίου 1896 στο Tinchebray της Γαλλίας, ο Andre Breton περνά όμορφα παιδικά χρόνια σε μια αστική οικογένεια.Το 1913 αρχίζει να σπουδάζει ιατρική. Το 1915 επιστρατεύεται και υπηρετεί σαν στρατιωτικός νοσοκόμος του πυροβολικού όπου συναντά τον Louis Aragon: οι δυο τους, μαζί με τον Philippe Soupault, τον Φεβρουάριο του 1919, θα δημιουργήσουν το λογοτεχνικό περιοδικό "Λογοτεχνία" (Litterature), στο πρώτο τεύχος του οποίου θα "γεννηθεί" ο Σουρρεαλισμός, προερχόμενος από το κείμενο Dada.

To 1920 o Breton συναντά τον Ντανταϊσμό του οποίου γίνεται ένθερμος υποστηρικτής. Όμως το 1922 έρχεται σε ρήξη με το κίνημα Dada και το περιοδικό "Λογοτεχνία" εμφανίζεται ανανεωμένο και με άλλο πνεύμα.

Το 1924 ο Breton γίνεται ο θεωρητικός του Σουρρεαλισμού, δημοσιεύοντας το Πρώτο Μανιφέστο του μεγαλύτερου αισθητικού κινήματος του 20ού αιώνα.

Με το πρώτο "Manifeste du Surrealisme" (1924), o Andre Breton προσπαθεί να "βαφτίσει" και να προσδιορίσει το Σουρρεαλισμό. Ο Σουρρεαλισμός ανήκει χωρίς δισταγμό στην "Απόλυτη Επανάσταση". Υπερασπίζοντας τη φαντασία, αγωνίζεται με δύναμη ενάντια όλων αυτών που προσπαθούν να της περιορίσουν τη δύναμη. Στα μάτια του Andre Breton ο πιο άγριος εχθρός της φαντασίας και του πνεύματος είναι ο ρεαλισμός. Το κυριότερο έγκλημα του ρεαλισμού φαίνεται να είναι η γέννηση ενός ουτιδανού λογοτεχνικού είδους, του μυθιστορήματος, το οποίο, κατά τον Breton, δεν απαιτεί από τον συγγραφέα παρά μόνο το ανούσιο χάρισμα της παρατήρησης. "Χάρισμα" που αρκείται στην αντιγραφή του πραγματικού στην πιο κοινότοπη και μέτρια μορφή του.

Ο Breton τονίζει ότι η μηδαμινότητα του μυθιστορήματος στην πιο αναμφισβήτητη μορφή της βρίσκεται μέσα στις περιγραφές. Τις θεωρεί δε συνάξεις εικόνων καταλόγου και τις καταδικάζει. Μέσα στα έργα του φωτογραφίες των τόπων ή των πραγμάτων που αναπολεί αντικαθιστούν τις περιγραφές.

Ο Σουρρεαλισμός βασίζεται στη συστηματική απόρριψη όλων των λογικών δομών του πνεύματος που θέλουν να υποτάξουν κάθε έκφραση που θα μπορούσε να συντελέσει σε μια απελευθερωτική ανατροπή των κοινωνικών, πνευματικών και ηθικών αξιών. Πιστεύει στην απόλυτη δύναμη του ονείρου.

Η Σουρρεαλιστική Λογοτεχνία χρησιμοποιεί την "αυτόματη γραφή". Το υποκείμενο πρέπει να αφήσει το υποσυνείδητό του να εκφραστεί χωρίς την επέμβαση της λογικής για να αναδιοργανώσει το λόγο. Αυτή η τεχνική εφαρμόστηκε στα "Μαγνητικά πεδία" (Les champs magnetiques) που έγραψαν μέσα σε 15 ημέρες ο Breton με το Soupault το 1919, θα χρησιμοποιηθεί όμως μερικώς από τους ποιητές της ομάδας.

Η αγάπη, η εξέγερση, το μαύρο χιούμορ είναι σταθερές της σουρρεαλιστικής ποίησης. Ο Σουρρεαλισμός επέτρεψε στην τέχνη να απελευθερωθεί από ένα αριθμό περιορισμών που της είχε επιβάλει το επιστημονικό και ορθολογιστικό πνεύμα που γεννήθηκε με τον Descartes. Αυτή η απελευθέρωση οδήγησε σε μία επαναξιολόγηση γενική της τέχνης και ιδιαιτέρως της ποίησης και ευνόησε τη γέννηση καινούριων μορφών αισθητικής τόσο στη Λογοτεχνία όσο και στη Ζωγραφική. Από αυτή την πλευρά, η επίδρασή του σ'  όλη τη διάρκεια του 20ού αιώνα είναι σημαντική.

Ο Σουρρεαλισμός θα ενώσει πολλούς ποιητές (P. Eluard, R. Desnos...), ζωγράφους (M. Ernst, S. Dali), φωτογράφους (M. Ernst, S. Dali), φωτογράφους (Man Ray), σκηνοθέτες (L. Bunuel) κ.λπ. Όμως το 1929 οι πολλαπλές διαφωνίες και διαστάσεις απόψεων κάνουν το λογοτεχνικό περιοδικό "Η Σουρρεαλιστική Επανάσταση" που ιδρύθηκε το Δεκέμβριο του 1924 μετά τη δημοσίευση του Πρώτου Μανιφέστου του Σουρρεαλισμού, να σταματήσει να εκδίδεται και ένα μεγάλο αριθμό διαφορετικών προσωπικοτήτων να εγκαταλείπουν την ομάδα (Robert Desnos, Jacques Prevert, Michel Leiris, κ.λπ.) και δημοσιεύει το Δεύτερο Μανιφέστο του Σουρρεαλισμού στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού "Σουρρεαλιστική Επανάσταση", όπου στιγματίζει τους αποστάτες και περιγράφει την αποτυχία προσέγγισης του κινήματός του με το κομμουνιστικό κόμμα του οποίου ήταν μέλος του 1926 αλλά το εγκατέλειψε το 1928, επειδή ένιωθε να μην τον καταλαβαίνουν, κυριολεκτικά ξένος.

[...] Ο Andre Breton μέχρι τον θάνατό του στις 28 Σεπτέμβρη του 1966 στο Παρίσι, συνέχισε την "επαναστατική" πορεία του, μένοντας πιστός στις αρχές του. Ίδρυσε αρκετά ακόμα λογοτεχνικά περιοδικά, εγκαινίασε "galeries", προετοίμασε Διεθνείς εκθέσεις του Σουρρεαλισμού, "Nadja", "L' amour fou" (O τρελός έρωτας), "Les vases communicants" (Τα συγκοινωνούντα δοχεία). Τα Σουρρεαλιστικά Μανιφέστα του είναι κάποια δείγματα του μεγάλου του ταλέντου. Χαρισματική προσωπικότητα ο Andre Breton θα επηρεάζει όλες τις ποιητικές γενιές που θα ακολουθήσουν.

Φώτης Τσώνης
Καθηγητής Γαλλικής Γλώσσας και Πολιτισμού του 
Διδασκαλείου Ξένων Γλωσσών του Παν/μίου Αθηνών



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου