Σάββατο, 5 Ιουλίου 2014

"Το ρόπτρο" του Ορέστη Αλεξάκη


Θα είμαι απόλυτα ειλικρινής. Όταν διάβασα τη σημείωση του εκδότη στην αρχή του "Ρόπτρου" (το βιβλίο ουσιαστικά είναι μια συνοπτική ανθολογία ποιημάτων του Ορέστη Αλεξάκη από όπου εξαιρούνται τα προσωδιακά), μαζεύτηκα. Μου φάνηκε υπερβολική στην κρίση της και μου ήρθε αμέσως στο νου η γνωστή παροιμία "όπου ακούς πολλά κεράσια...". Όμως ο Γιώργος Γκέλμπεσης δεν συνηθίζει τους προλόγους στις εκδόσεις των ποιητικών συλλογών και αυτό από μόνο του ήταν αρκετό για να με πείσει να διαβάσω τη συγκεκριμένη.

Τα πρώτα λίγα ποιήματα της συλλογής, ανθολογημένα τα περισσότερα από τις πρώτες συλλογές του ποιητή, "Λάμψη" (1982) και "Οι κόνδορες και το αντιπρανές" (1983) δεν με προϊδέασαν και τόσο θετικά. Συγχωρήστε μου την τόση ειλικρίνεια. Οπωσδήποτε υπάρχει κάτι εκεί, κάτι πολλά υποσχόμενο, όπως όμως υπάρχει και μία αμηχανία, μία εκζήτηση, μία αδεξιότητα στον χειρισμό των νοημάτων και όλα αυτά ανάκατα με αυθεντικές - ομολογουμένως - στιγμές που δύσκολα συναντά κάποιος στις πρώτες προσπάθειες, τουλάχιστον όχι με την ένταση και την ισχύ που τις βλέπουμε εδώ, καθώς και μία ουσιαστική αίσθηση ρυθμού. Ανάμικτη η εντύπωση λοιπόν, αλλά πολλά τα συν. Κι έτσι, συνέχισα να διαβάζω, κάπως ανόρεχτα είναι η αλήθεια, ώσπου έφθασα στη σελίδα 32.

Εκεί ακριβώς απογειώθηκα, το ίδιο και η συλλογή. Ήταν σε εκείνο ακριβώς το σημείο που πήρα μια βαθιά ανάσα και μπήκα στην ποίηση του Ορέστη Αλεξάκη για να μην ξαναβγώ πια, εκούσια αιχμάλωτη της ποιητικής του μαγείας (συγκεκριμένα, των συλλογών "Ο ληξίαρχος" και "Θίασος στην εξέδρα", που είχαν αρχίσει να παρατίθενται, για να αναφέρω δυο).

Δεν είναι μόνο η απαράμιλλη μουσικότητα των ποιημάτων του, η οποία αψηφά καθολικά τη φόρμα (η μουσικότητα είναι κυριολεκτικά πανταχού παρούσα: τόσο στη ρίμα όσο και στον ελεύθερο στίχο, τόσο στα ολιγόστιχα όσο και στα πεζά ποιήματά του, γιατί ο Ορέστης Αλεξάκης δεν φοβάται να πειραματιστεί ούτε να εκτεθεί), είναι ο τρόπος που παρουσιάζει τις εικόνες μέσα από άλλες εικόνες και αυτές μέσα από άλλες, δημιουργώντας παράδοξα τοπία ανάμεσα στη μνήμη και τη λήθη, την επιθυμία και την πραγματικότητα, το παρόν και το παρελθόν, το αέναο και το προσωρινό.

Ο ποιητής βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με τον εαυτό του, τους αγαπημένους του εκλιπόντες (βρήκα βαθιά συγκινητικές τις αναφορές στο πρόσωπο της μητέρας: "Σκοτείνιασε στην κάμαρα μητέρα/θέλεις ν' ανάψω το κερί/στο μέτωπό σου;"), τον θάνατο που είναι η άλλη όψη της ζωής, το τίποτα και το παν. Εντέλει, ο κόσμος που δημιουργεί διέπεται από την επίγνωση της φθαρτότητας της ύπαρξης, την αναζήτηση του νοήματος της ζωής που παραμένει εσαεί φευγαλέο, την αποδοχή της ματαιότητας που κρύβει η κάθε προσπάθεια και τη συνειδητοποίηση ότι τα σημαντικά γεγονότα μας ξεπερνούν και μας σφραγίζουν για πάντα.

Η διαχείριση του χρόνου στην ποίησή του συμβάλλει και αυτή στη δημιουργία της θολής, ονειρικής ατμόσφαιρας που είναι χαρακτηριστική του έργου του, αφού εν τη απουσία χρονικής γραμμικότητας το παρόν παραμένει μια απροσδιόριστη συνιστώσα που αναμιγνύεται παράξενα με ένα παρελθόν ολοένα αναμορφούμενο και ένα μέλλον μυστηριωδώς βέβαιο, αν και άπιαστο συνάμα. Σε όλη τούτη τη στρέβλωση της έννοιας του χρόνου που συντελείται, ο ποιητής εντάσσει αβίαστα και φυσικά την ούτως ή άλλως ρευστή και εφήμερη πραγματικότητα και μας την επιστρέφει ολοκαίνουργια, με χαρακτηριστική απλότητα, ακόμη και όταν γίνεται σπαρακτική ("Κι όπως θρηνούσα/σιωπηλά/στο μνήμα/μια ξαφνική χαρά/με συνεπήρε/σα να'χε κάπου/μόλις/ξημερώσει").

Ρούφηξα το βιβλίο μέχρι την τελευταία σελίδα. Κι όταν το τελείωσα, ξαναδιάβασα το σημείωμα του εκδότη στην αρχή. Είχα πια καταλάβει τι εννοούσε ο Γιώργος. Ο Ορέστης Αλεξάκης είναι πράγματι ένας σημαντικός ποιητής.

Χριστίνα Λιναρδάκη




(αναδημοσίευση από το λογοτεχνικό περιοδικό "Το κοράλλι", τεύχος 2, Απρίλιος-Ιούνιος 2014)

5 σχόλια:

  1. Χριστίνα, κάνε μια διόρθωση στο μικρό όνομα του ποιητή στον τίτλο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Να 'σαι καλά!

    Στο εγγύς μέλλον θα το αναδημοσιεύσω σε διάφορα σημεία αυτό το άρθρο. Μόλις βρω ελεύθερο χρόνο. Προς το παρόν στη σελίδα μου στο Facebook μόνο.

    Και κάτι ακόμη. Χαίρομαι αφάνταστα που αγάπησες τον Ορέστη Αλεξάκη. Είναι πολύ σπουδαίος ποιητής.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Χαίρομαι κι εγώ που έχεις αυτή την άποψη και σε ευχαριστώ εκ των προτέρων για τις αναδημοσιεύσεις!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Θεωρώ τον Ορέστη μείζονα σύγχρονο ποιητή, μελετώ και παρουσιάζω το έργο του εδώ και πολλά χρόνια και είναι τιμή μου που είναι φίλος μου αλλά πρωτίστως πολύ στενός πνευματικός μου συγγενής (με όλη τη σημασία της φράσης).

    ΑπάντησηΔιαγραφή