Δευτέρα, 2 Ιουνίου 2014

"Ημερολόγιο ήχων" της Ιουλίας Τολιά

Η Ιουλία Τολιά επανέρχεται στα ποιητικά πράγματα με τη συλλογή "Ημερολόγιο ήχων", συνεχίζοντας το ταξίδι των αισθήσεων στον μέσα και έξω κόσμο. Λέω "συνεχίζοντας" γιατί η αμέσως προηγούμενη συλλογή της, "Οι περιπέτειες ενός τυφλού" ήταν ένα παιχνίδι με την όραση και την έλλειψή της, όπως ακριβώς το "Ημερολόγιο ήχων" είναι τώρα ένας προβληματισμός σχετικά με την ακοή και τις προσλήψεις της.

Δεν είναι παράξενο, λοιπόν, που τα περισσότερα ποιήματα αυτής της τελευταίας της συλλογής κατοικούνται από ψιθύρους, θροΐσματα φύλλων, μουσικά όργανα, φωνές εκλιπόντων, αντηχήσεις, αφηγήσεις και τον ήχο της θάλασσας, μεταξύ άλλων ήχων. Καθένας από αυτούς συνείρει αναμνήσεις από το παρελθόν, τραύματα και μια αίσθηση ανικανοποίητου, ιδίως στη σχέση του ποιητικού υποκειμένου με τη μητέρα του, γεγονός που δίνει έναν σπαρακτικό τόνο στη συλλογή. Ναι, ελλοχεύει εκεί ένας υπόκωφος λυγμός, ένα παράπονο που όμως είναι συμφιλιωμένο με την επίγνωση ότι τίποτε δεν μπορεί να πληρώσει το κενό  του παρελθόντος.

Ακόμη κι η επίγνωση, όμως, δεν μπορεί να εμποδίσει την επιθυμία, ούτε φυσικά την αναζήτηση της μητρικής φιγούρας, η οποία συνεχίζεται και φθάνει μέχρι και σε αυτήν ακόμη την ταύτιση με την εκλιπούσα, δηλ. σε έναν ψυχολογικό μηχανισμό που ενεργοποιείται σε περιπτώσεις πένθους προκειμένου να μπορέσει το υποκείμενο να αντιμετωπίσει την έλλειψη και τη σκληρή πραγματικότητα. Μόνο που εδώ το ποιητικό υποκείμενο διακρίνεται για τη θαυμαστή του ενάργεια: γνωρίζει πολύ καλά τι κάνει και μας το αποδεικνύει δηλώνοντας απερίφραστα: "είναι επικίνδυνη η μίμηση". Σε αυτό διαφέρει από το ποιητικό υποκείμενο της προηγούμενης ποιητικής συλλογής, "Οι περιπέτειες ενός τυφλού", το οποίο αδυνατούσε να καταλάβει τι του συμβαίνει και αυτό ακριβώς προσπαθούσε να αποκρυπτογραφήσει.

Το βιβλίο δίνει την εντύπωση εσωτερικού μονολόγου με αξιοσημείωτη συνοχή, καθώς ιδέες που γεννιούνται σε ένα ποίημα μετεξελίσσονται στα επόμενα, βαθαίνουν και συνδέονται μεταξύ τους σαν σε πλέγμα. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το δελτίο τύπου των εκδόσεων Στοχαστής που συνοδεύει τη συλλογή, " βιώματα, ασυνείδητες-υποσυνείδητες σκέψεις, απωθημένες εικόνες, ήχοι γνώριμοι από το σκοτεινό χθες μπλέκονται (...) σε μικρά άτιτλα ποιήματα-επεισόδια, που μοιάζουν με σχεδόν άναρθρη κραυγή. Μια κραυγή αγωνίας για το ποιος κινεί τα νήματα, ποιος ορίζει το είναι".Η απάντηση βέβαια είναι καταφανής: η μνήμη και η επιθυμία είναι που  ορίζουν σε πολύ μεγάλο βαθμό το ψυχικό γινόμενο της ύπαρξής μας.

Η Ιουλία Τολιά γράφει απλά και στρωτά, χωρίς περιττά λόγια και φραστικές περικοκλάδες. Είναι ένα χαρακτηριστικό της ποίησής της που προσωπικά εκτιμώ πολύ.

Τα ποιήματά της συνθέτουν αυτοτελή φωτογραφικά κάδρα, αφού αποτελούν ουσιαστικά στατικές εικόνες ενός παγωμένου παρελθόντος που βρίσκει τον δρόμο του στο παρόν. Οι μετασχηματισμοί της έχουν βελτιωθεί συγκριτικά με την προηγούμενη συλλογή της και η διαχείριση των ιδεών γίνεται πιο αβίαστα. Έχω την εντύπωση πως, παρόλο που δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο γράφει, η Ιουλία Τολιά συνέχεια βελτιώνεται ως ποιήτρια κι αυτό είναι πραγματικά σημαντικό.

Χριστίνα Λιναρδάκη


Ακολουθούν μερικά ποιήματα από το "Ημερολόγιο ήχων". Παρέλειψα να αναφέρω νωρίτερα ότι όλα τα ποιήματα του βιβλίου είναι άτιτλα:


Πώς να αφηγηθώ τα χάσματα της μνήμης;
Έζησα ηχηρά συμβάντα.
Όμως τα ζούσα
μέσα από την πολλαπλή αντήχησή τους.
Έζησα αφηρημένα.
Κάπως έτσι εγγράφηκε εντός μου
ένα κείμενο δυσανάγνωστο.


Το παρελθόν μου όλο
έχει εκπέσει σ' έναν ήχο.
Τον νιώθω
σαν μουσική υπόκρουση
σε μια ανύπαρκτη αφήγηση.
Λες και υπήρξα θεατής
ενός θεατρικού έργου.
Πέφτει η αυλαία
και δεν θυμάμαι τίποτα.
Προσπαθώ να αφηγηθώ το έργο
και καταλήγω να περιγράφω την κουρτίνα.
Ή τη μητέρα
καθώς παραμερίζει την κουρτίνα
και κοιτάζει τη νύχτα.


Είμαι τώρα εγώ που παραμερίζω την κουρτίνα,
ιδιοποιούμενη τις κινήσεις της,
και κοιτάζω τη νύχτα.
Είμαι εγώ που παραμερίζω τη δική μου,
την έσω νύχτα.

Είναι επικίνδυνη η μίμηση.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου