Τετάρτη, 12 Μαρτίου 2014

Η άνοιξη όπως την είδαν μείζονες και ελάσσονες ποιητές

Την ιδέα γι'  αυτήν την ανάρτηση μου έδωσε ο φίλος Παναγιώτης Παναγάκης, που ξεκινάει σήμερα στο ανανεωμένο Γ΄ πρόγραμμα την εκπομπή του "Νυχτερινή πτήση" (συντονιστείτε κάθε Τετάρτη στις 12.00 τα μεσάνυχτα στις συχνότητες 90,9 95,6 102,9 και 103,7 για την Αθήνα! http://www.hprt.gr/trito-programma-live):

Το ξύπνημα της φύσης και η αναγέννηση της ζωής ήταν φυσικό να εμπνεύσουν τους ποιητές που άλλοτε την ύμνησαν και άλλοτε επιχείρησαν την αντίστιξή της με τον θάνατο. Σε τούτη την ανάρτηση θα σταθούμε στο πρώτο σκέλος, τον ύμνο της φύσης, του έρωτα και της ζωής, όπως τον απέδωσαν περισσότερο και λιγότερο γνωστοί ποιητές.

Πρώτη στάση μας ο Λορέντζος Μαβίλης με την αρχική στροφή του ποίηματός του "Πατρίδα":

Πάλε ξυπνάει της άνοιξης τ'  αγέρι
στην πλάση μυστικής αγάπης γλύκα,
σα νύφ' η γη, πόχει άμετρα άνθη προίκα
λάμπει ενώ σβηέται της αυγής τ'  αστέρι.

Ένας ελάσσων ποιητής, ο Ιωάννης Καρασούτσας στα τέλη του 19ου αι. έγραψε το "Γέρος αοιδός ψάλλων το Έαρ", από το οποίο παραθέτω την πρώτη στροφή:

Ήλθες Μάρτιε, ήλθες λοιπόν,
κ' επρασίνισαν πάλιν οι κάμποι
και το βλέμμα του Έαρος λάμπει
λάμπ' εις όλην την γην χαρωπόν.

Έναν αιώνα μετά, η Μάγια-Μαρία Ρούσσου έγραψε το πολύ καλό "Το άνοιγμα της καρδιάς", το οποίο παραθέτω ολόκληρο, μια και είναι μικρό:

Μα πρόσεχε λοιπόν.
Τι την άνοιξες διάπλατη έτσι
την καρδιά σου.

Θέλεις ν'  αρπάξω πυρκαγιά
και να κάψω το σύμπαν;

Δεν συλλογίζεσαι καθόλου
τα χλωρά μου μάτια;
Δεν συλλογίζεσαι καθόλου
την Άνοιξη;

Ακόμη και ο Κώστας Καρυωτάκης δεν έμεινε ασυγκίνητος μπροστά στο μεγαλείο της άνοιξης και έγραψε το ομώνυμο ποίημα που δεν χαρακτηρίζεται από μελαγχολία. Δείτε εδώ την καταληκτική στροφή:

Παντού ξεχύνετ' η χαρά. Μόνον εσύ, μικρή μου, βλέπεις τις τόσες
ομορφιές με μάτια δακρυσμένα. Έλα να βρεις παρηγοριά στ'
ολόθερμο φιλί μου! Επρόβαλε η Άνοιξη! Ξέχνα τα περασμένα!

Άλλο ένα ολόκληρο ποίημα, από τον Γιώργη Παυλόπουλο αυτή τη φορά. Τιτλοφορείται "Μαρτυρία για μιαν Άνοιξη":

Την άνοιξη κατέβηκα πάλι στους δρόμους
τα χελιδόνια γύρω στο καπέλο μου
κι εγώ τυφλός που ακούει πηγαίνοντας
φωνές απ'  τις μικρές του αγάπες.

Κοντά στους κήπους κάτω απ' τα παράθυρα
βράδυασα και δεν ένιωθα ποιος είμουν.
Τη νύχτα ο ψίθυρος απ' τα πουλιά μ' ανέβαζε
σε ουράνιες αγορές, θέατρα του απείρου.

Κάποιον ερωτικό Απρίλη αναπολεί ο Ηλίας Βουτιερίδης (ας πούμε με την ευκαιρία ότι ο Απρίλης είναι ο εαρινός μήνας με τις συχνότερες αναφορές στην ποίηση):

Μήτε η δροσάτη νειότη σου θα στείλει
Τον όμορφό σας θρίαμβο να μένει
Μες στην ψυχή σαν θύμηση του Απρίλη.

Η Φαίδρα Παγουλάτου-Ζαμπαθά έγραψε ένα πολύ όμορφο "Νανούρισμα" με ανοιξιάτικη νότα:

Δειλό της άνοιξης το χέρι
Δειλό και το χαμόγελό σου
Στης μυγδαλιάς το άσπρο μαντήλι
Το βλέμμα σου αποξεχάστη.
Και της αγάπης το τραγούδι
Νανούρισμα κι αυτό τ'  Απρίλη

Η Λιλή Ιακωβίδη αναπολεί, μιλώντας για την άνοιξη, τα νιάτα και τα πάθη:

Ω, πώς σε χάρηκα Άνοιξη
Με τα γαλάζια κλώνια,
Δεντρί πολυανθισμένο!
Κεντούσες φως ολόχρυσο
Κελαηδισμούς στα χρόνια
Κι εγώ να μην χορταίνω

Ο Γιώργος Σαραντάρης έγραψε το ποίημα "Ο άνεμος και η άνοιξη", από το οποίο παραθέτω την τελευταία στροφή:

Η Άνοιξη είναι μια παρθένα που δεν την ξέρουμε
Κι όλους μας φίλησε με θάρρος προτού το ζητήσουμε
Τώρα αγκαλιάζει τον άνεμο και κάνει σαν τρελή
Κι αναγκάζει κι εμάς να την αγαπήσουμε.

Ο Ιάσων Ιωαννίδης μιλά κι αυτός, μέσα από την άνοιξη, για τον έρωτα:

Ωρίμασαν τα χείλια σου.
Σάλεμα της σίκαλης
Στον ανοιξιάτικο αγέρα
Το βάδισμά σου.
Σε θέλω.

Ο Πάνος Κυπαρίσσης, από την άλλη, μιλά για το περίκλειστο της άνοιξης, την εποχή που εκείνη είναι ακόμη απλώς μια υπόσχεση:

Βαθύ το πηγάδι
ο χρόνος κατοικεί στις λέξεις, κρυφά
οι άγιοι στα υπερώα
και η άνοιξη
στις φλέβες του χειμώνα

Λακωνικός ο Κώστας Μόντης (παραθέτω ολόκληρο το ποίημα-επίγραμμα):

Από το όνομά σου ξεκινά η άνοιξη,
Απ' τις συλλαβές του κρέμουνται κόκκινα κεράσια.

Ας θυμηθούμε και ένα σχολικό τετράστιχο του Αριστομένη Προβελέγγιου (το δίδασκαν παλιά στο δημοτικό):

Ήλθε ο Μάρτης και ξυπνά
σα νυφούλα η πλάση,
λουλουδίζουνε βουνά,
πρασινίζουν δάση.

Πιο σύγχρονη, η Αλεξάνδρα Πλαστήρα μας λέει στα "Ανοιξιάτικα νερά":

άνοιξη πόσο είσαι σκληρή
με τον παλιό ουρανό

με μια καμτσικιά
η άμαξα φεύγει
μα όλα τα λόγια θα μείνουν εκεί

και ο Γιώργος Καραπάνος στην "Ανοιξιάτικη βροχή":

Ανοιξιάτικη βροχή
στάλα στάλα στην ψυχή
μου πέφτεις
στην ψυχή μου που είν' ωχρός
βενετσιάνικος παληός
καθρέφτης.

Λίγο πριν το τέλος, ένα απόσπασμα του Στράτη Μυριβήλη (κι ας μην ασχολήθηκε τόσο με την ποίηση, το έχει γράψει πολύ ποιητικά):

Στ' ακρογιάλια του Αιγαίου η άνοιξη βγαίνει από τη θάλασσα. Ένα πρωί ο αγέρας φέγγει πιο γαλάζιος, τα κύματα ξεδιπλώνουν στον άμμο το νέο ρυθμό με κοντές αναπνοές. Το πέλαγο μυρίζει φρεσκάδα, παντού το κεντάνε σύντομες απανωτές αστραψιές. Τότες ανοίγουν πάνω στα τρεμουλιάρικα νερά κύκλοι ασημένιοι, μ'  ένα χρώμα σαν το στήθος του παγονιού. Είναι αμέτρητοι, ο ένας μέσα στον άλλον, ο ένας κυνηγά τον άλλον. Έτσι ως τον ορίζοντα.

Και, για το τέλος, το "Σονέτο 98" του Ουίλιαμ Σαίξπηρ (σε μετάφραση του Μιλτιάδη Σαριγιαννίδη-Θαλασσινού):

Δεν ήμουν πλάι σου την άνοιξη αυτή
καθώς ο Απρίλης, πολύχρωμος και λαμπερός της νιότης την πνοή φυσούσε μες
στο καθετί - ως και ο Κρόνος γελούσε και έπαιζε, ο σκοτεινός
Μα ούτε τα τραγούδια των πουλιών, ούτε η γλυκιά η ευωδιά τόσων και τόσων λουλουδιών, με μύρια
χρώματα κι οσμές
δε με κατάφεραν το καλοκαίρι να ιστορήσω ξανά
κι άνθη να δρέψω, απ' τις θαυμάσιες της γης τις αγκαλιές.
Πώς να παινέσω το βαθύ το πορφυρό της τριανταφυλλιάς;
πώς να θαυμάσω το υπέροχο του κρίνου το λευκό; ανούσια ήταν χάδια,
σκαριφήματα και μόνο της χαράς,
και πρότυπό τους μόνο εσύ, μοντέλο τους εσύ, μοναδικό.
Κι έμοιαζε γύρω τους παγερός χειμώνας, ναι, εσύ μακριά
κι εγώ εκεί, με τη σκιά σου λες να παίζω, με όλα αυτά.


Θα κλείσω με μια μουσική επιλογή του Παναγιώτη από την αποψινή του εκπομπή. Απολαύστε:

(Beethoven.Violin Sonata No.5, Op. 24, Spring)
Χριστίνα Λιναρδάκη

2 σχόλια:

  1. Λυπάμαι που δεν διάβασα το άρθρο πριν το άκουσμα της εκπομπής γιατί πραγματικά τη συμπληρώνει απόλυτα . Ο τίτλος που έδωσες στο άρθρο είναι εξαιρετικά εύστοχος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Πολύ χαίρομαι που το πιστεύεις αυτό, Βάνα, σε ευχαριστώ πολύ!

      Διαγραφή