Παρασκευή, 28 Φεβρουαρίου 2014

Η ποίηση του Γιώργου Ιωάννου

Ο Γιώργος Ιωάννου είναι ένας από τους πιο σημαντικούς Νεοέλληνες λογοτέχνες. Γεννήθηκε το 1927 στη Θεσσαλονίκη και πέθανε το 1985. Ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά. Αν και είναι περισσότερο γνωστός ως πεζογράφος, οι ποιητικές συλλογές που εξέδωσε, τα Ηλιοτρόπια και Τα χίλια δέντρα, προσδιόρισαν και το μετέπειτα προσωπικό ύφος της γραφής του.

Η ποίηση του Γιώργου Ιωάννου διακρίνεται για το λιτό, ευκρινή νοηματικά λόγο, τον απαλλαγμένο από λεκτικές υπερβολές και λυρικές εξάρσεις: είναι πηγαία απλός, εξομολογητικός, χαμηλόφωνα αποκαλυπτικός. Εστιάζει και αναδεικνύει το πρόσωπο, το συναίσθημα, το γεγονός, την κατάσταση που προκύπτει και επιθυμεί να καταγράψει. Όμως τι λέει ο Γιώργος Ιωάννου, τι είναι γι’ αυτόν η Ποίηση; "Ποίηση νομίζω είναι η γενική ερωτική διάθεση δοσμένη με λογοτεχνική τέχνη. Την ερωτική διάθεση την εννοώ και διαψευσμένη και τη λογοτεχνική διάθεση όχι πάντα απαραίτητη".

Η γραφή του χαρακτηρίζεται από εσωτερικότητα, τρυφερότητα, αισθαντικότητα. Ο ερωτισμός του ποιητή είναι παρών, άλλοτε διακριτικά, υπαινικτικά και άλλοτε περισσότερο τολμηρά. Περιπλανάται στην απρόσωπη μεγαλούπολη και αναζητά τον έρωτα, την αγάπη μέσα από τις εναγώνιες υπαρξιακές του διαδρομές. Όπως λέει ο ίδιος: "ο έρωτας υπήρξε η αιώνια ανοιχτή πόρτα προς τους άλλους ανθρώπους και με έχει τοποθετήσει τελεσίδικα σε μια θέση συμπάθειας απέναντί τους".

Εμβληματική η ονομασία της δεύτερης ποιητικής του συλλογής Τα χίλια δέντρα, (έτσι όπως ονομάζεται το δάσος του Σέιχ Σου στη Θεσσαλονίκη). Στην ποίησή του αναφέρει τοποθεσίες της αγαπημένης του πόλης με τις οποίες με έμμεσο ή άμεσο τρόπο συνδέεται ο χώρος με την ιστορική μνήμη ή η στιγμή με το χρόνο, όπως π.χ.στο ποίημα "Στρατόπεδο Παύλου Μελά", σαν ένα είδος συνομιλίας όπου συναντάται το συλλογικό με το προσωπικό. 

Ένα γεγονός που έχει συγκλονίσει το Γιώργο Ιωάννου ώστε να επανέρχεται σε αυτό μέσα από τα ποιήματά του αλλά και τα πεζογραφήματά του είναι ο βίαιος ξεριζωμός και η εξόντωση των Εβραίων της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς ναζί το 1943 στη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. "Τα ηλιοτρόπια των Eβραίων", "Tο μάθημα", "Mε το τρένο", "Σαν να ‘ναι άνοιξη" είναι τίτλοι ποιημάτων αφιερωμένα στο ξεκλήρισμά τους, ενώ ο ίδιος είχε επισημάνει τριάντα χρόνια μετά την έκδοση της ποιητικής του συλλογής Ηλιοτρόπια ότι ο τίτλος αυτός αναφερόταν στο κίτρινο αστέρι των Εβραίων που τους είχανε υποχρεώσει να φορούν οι Ναζί για να ξεχωρίζουν από τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Αναμονή, προσμονή, αναπόληση, η μνήμη παρούσα, μα άλλοτε δεν αρκεί.Αναζητά την επικοινωνία με τους ανθρώπους και ας φαίνεται έντονα πως προτιμά τη μοναξιά του. Και εκεί ανάμεσα να ελλοχεύει ο φόβος, ο φόβος της απώλειας, της απουσίας, της μοναξιάς, της σιωπηρής ερημιάς, ο φόβος της προδοσίας, της εγκατάλειψης καταλυτικός διαλυτικός. Εντοπίζει τη μοναξιά και μοιάζει να την ξορκίζει με τη γραφή του. "Φράνσυ, έχασα πια την επαφή μου με τις ματιές και τις καρδιές των ανθρώπων."

"Βάρυνα μέσα στην ενοχή", γράφει, ταλανίζεται από το μαρτύριο της ερωτικής του απόκρυψης. Βρίσκεται ανάμεσα στο καμίνι των πόθων του, των επιθυμιών του και τις ενοχές, τις Ερινύες του που τον ακολουθούν, αποζητά τη λύτρωση, παλεύει να βρει τον εαυτό του.

Παρόντα συχνά στα ποιήματά του τα στοιχεία της φύσης, δηλ. η νύχτα, ο άνεμος, η καταιγίδα, η ομίχλη (που αγαπά τόσο να περπατά και να χάνεται μέσα σ΄ αυτήν, έχει γράψει άλλωστε και ομότιτλο κείμενο), η βροχή άλλοτε με λυτρωτική, ευεργετική, καθαρτική διάθεση, άλλοτε πάλι συνώνυμη ή συνοδευτική της ερημιάς της απόλυτης μοναξιάς.

Υποδόρια ειρωνεία και σαρκασμός, όταν τα ποιήματά του ασκούν πολιτική ή κοινωνική κριτική, όταν άπτονται θεμάτων που αφορούν την αδικία προς τους αδύναμους και την καταγγελία της εξουσίας.

Ζήτω η ελευθερία γιατί κι’αυτή καλή
όμως γλυκό και το ψωμί πράγματα
τόσο για την ώρα ασυμβίβαστα

(από το ποίημα του "Σε επαρχία μακρινή")

Φανή Αθανασιάδου






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου