Τετάρτη, 29 Ιανουαρίου 2014

Το βλέμμα του ποιητή

Η θέση του αναγνώστη, του αποδέκτη του λογοτεχνικού μηνύματος ενείχε πάντα μια περίεργη ιδιορρυθμία, μια ιδιότυπη αλληλουχία συναισθημάτων. Αυτό που περιπλέκει τα πράγματα είναι το γεγονός ότι πρόκειται για μια αμφίδρομη σχέση, μια κατά κάποιο τρόπο δυναμική ισορροπία μεταξύ αυτού και του δημιουργού του έργου.

Το σημερινό post μου έχει σκοπό να θέσει ένα ερώτημα, να εκφράσει ένα παράδοξο, την απάντηση δεν την έχω εντοπίσει ακόμα. Το από πού αντλεί την έμπνευσή του ένας ποιητής είναι ένα ερώτημα που έχει τεθεί πολλές φορές και αποτελεί πλέον κοινό τόπο. Αυτό που είναι ίσως πιο δύσκολο να οριοθετηθεί, είναι το σημείο αφετηρίας της προσωπικής αναζήτησης του ποιητή: για να μπορέσει να εκφράσει και τελικά να επικοινωνήσει το στίγμα του στον αναγνώστη-παραλήπτη, θα πρέπει να στρέψει το βλέμμα του πρωτίστως στο δικό του, ατομικό σύμπαν. Σε ποιο σημείο όμως γίνεται αυτή η ένωση ανάμεσα στο προσωπικό σύμπαν του ποιητή και στην ατομική και απόλυτα ξεχωριστή πραγματικότητα του αναγνώστη; Τί συμβαίνει όταν διαβάζουμε ένα κείμενο για να διαπιστώσουμε ότι ακουμπάει τις πιο μύχιες σκέψεις μας;

Ο δημιουργός θα κληθεί να παρατηρήσει και να εξημερώσει τα προσωπικά του φαντάσματα, να βρει μ’αυτό τον τρόπο τη σύνδεση με το κοινό. Ο ποιητής κοιτάζει μέσα του χωρίς φόβο ώστε να στήσει το τοπίο εκείνο που στοιχειοθετεί την πραγματικότητα, τη δική του, αλλά και των άλλων. Η έμπνευση είναι αυτός ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις δυο άκρες, αυτό που τελικά καθιστά την επικοινωνία του ποιητικού μηνύματος εφικτή: το έργο λειτουργεί, ο αναγνώστης διαβάζοντας τις σκέψεις του άλλου βλέπει τα δικά του προσωπικά συναισθήματα.

Υποθέτω ότι το βλέμμα του ποιητή ακολουθεί μια πορεία από μέσα προς τα έξω: για να μπορέσει ο αναγνώστης να αναγνωρίσει τον εαυτό του στα γραφόμενα ενός άλλου, χρειάζεται να τον δει να εκτίθεται και να εκθέτει αγωνίες και προσωπικούς φόβους, όρια και σημεία αναφοράς. Το στοιχείο που κάνει την ποίηση  οικουμενική υπόθεση είναι ίσως αυτό, το ότι όταν ο ποιητής στρέφει το βλέμμα μέσα του, το κοινό είναι έτοιμο να ακολουθήσει την ίδια πορεία. Είναι ένα παιχνίδι με καθρέφτες, ο ποιητής και ο αναγνώστης  κοιτάζουν στην ίδια κατεύθυνση και ακολουθούν ανάλογη πορεία, ακουμπώντας στις ίδιες λέξεις και σε ανάλογα συναισθήματα. Όταν οι λέξεις γίνουν κοινή περιουσία, τότε είναι η στιγμή που αυτό το άυλο πράγμα που αποκαλούμε έμπνευση ξεδιπλώνεται για να κλειδώσει τον δημιουργό και τον αναγνώστη σε μια σχέση αλληλεξάρτησης.

Δεν πρόκειται πάντα για μια εύκολη πορεία. Ο Νίκος Καββαδίας γράφει στη Βάρδια:

«Φτάνει... Άνοιξε τα μάτια σου. Όσο τα κλείνεις, βλέπεις μέσα σου και δεν κάνει.»[1]


Κρις Λιβανίου




[1] Νίκος Καββαδίας, Βάρδια, εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 1989, σελ. 116.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου