Τετάρτη, 15 Ιανουαρίου 2014

Πού εξαφανίστηκε η ποίηση - μέρος δεύτερο (και τελευταίο)

Παραθέτω εδώ το... στίγμα του στίγμαΛόγου σχετικά με το ερώτημα που προσπαθήσαμε να εξιχνιάσουμε. Το κείμενο που ακολουθεί είναι το αρχικό της ομιλίας που σκόπευα να εκφωνήσω, στην πορεία βέβαια έκανα δραστικές περικοπές, επειδή  πολλά σημεία τα κάλυψε ο Ηλίας Παππάς στην εισαγωγική του ομιλία. Δίνει όμως μια καλή εικόνα της θέσης μας σχετικά... Έχουμε κάνει επίσης τη σκέψη, σε περίπτωση που επαναλάβουμε την εκδήλωση, να συγκεντρώσουμε τις απόψεις και τις ομιλίες όλων των συμμετεχόντων σε έναν τόμο. Αυτό όμως αφορά τα "προσεχώς"!



"Φίλες και φίλοι, καλησπέρα σας. Το όνομά μου είναι Χριστίνα Λιναρδάκη, είμαι φιλόλογος, επιμελήτρια κειμένων και μεταφράστρια. Η αρχική ιδέα για τη δημιουργία του στίγμαΛόγου ήταν δική μου και ήρθαν έτσι τα πράγματα που, την εποχή που το σκεφτόμουν, συνάντησα τον Ηλία Παππά. Ή μάλλον συνάντησα τις «Αρνήσεις μιας ημέρας» του, το βιβλίο του που κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες από τις εκδόσεις Στοχαστής. Με αφορμή αυτό, ξεκινήσαμε μια αλληλογραφία που οδήγησε στη δημιουργία του στίγμαΛόγου. Λίγο καιρό μετά, στην παρέα μας προστέθηκε η Κρις Λιβανίου, παλιά μου γνωριμία από την εποχή που ήμασταν και οι δύο στη συντακτική επιτροπή του λογοτεχνικού περιοδικού «Ομπρέλα», και κάπως έτσι το ιστολόγιο πήρε τη μορφή που έχει σήμερα. Πέρα από εμάς τους τρεις, στο στίγμαΛόγου έχουν γράψει και γράφουν κατά καιρούς άνθρωποι των γραμμάτων όπως ο Γιώργος Καραντώνης, η Ελένη Καρασαββίδου, ο Λουκάς Θεοχαρόπουλος και άλλοι.

Το ερώτημα γύρω από το οποίο περιστρέφεται η αποψινή μας εκδήλωση, στην οποία σας ευχαριστώ ολόψυχα που παρευρίσκεστε, ήταν κεντρικό για τη δημιουργία του blog. «Πού εξαφανίστηκε η ποίηση;». Αυτό είχαμε ξεκινήσει να αναρωτιόμαστε ο Ηλίας κι εγώ έναν χρόνο πίσω που τα λέγαμε εγγράφως και αργότερα κατ’ ιδίαν. Η ποιητική παραγωγή είναι μεγάλη, οι συλλογές πολλές, η ποίηση όμως μοιάζει να διαφεύγει, να παραμένει κάτι το άπιαστο μέσα σε όλη αυτή την πληθώρα. Μοιάζει χαμένη, εξαφανισμένη μέσα στο νεφελώδες τοπίο των «ποιημάτων» και των «ποιητών» που στη συντριπτική πλειονότητα έχουν αγοράσει τον τίτλο τους έναντι καθόλου ευτελούς αντιτίμου. Πού, πάνω σε ποιο στίχο και σε ποιο δημιουργό μπορεί τελικά να ακουμπήσει κανείς την ψυχή του, διαβάζοντας ποίηση στις μέρες μας; Τι είναι εντέλει η ποίηση και ποια είναι η πραγματική φύση του σχήματος ποιητής – εκδοτικός οίκος – κριτικός – αναγνώστης; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της σύγχρονης ποίησης; Αυτά και πολλά άλλα ερωτήματα ήταν η αρχική μας αφετηρία.

Και μπορώ με κάθε ειλικρίνεια να σας πω, έναν χρόνο μετά, ότι δεν έχουμε καταφέρει ούτε καν να πλησιάσουμε προς μιαν απάντηση. Το 2012 κατατέθηκαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη 600 ποιητικά βιβλία. Απίστευτος αριθμός, αν αναλογιστεί κανείς τις τρέχουσες συνθήκες. Από αυτά, στο στίγμαΛόγου διαβάσαμε πάνω από 90 ο Ηλίας κι εγώ. Γράψαμε όμως για λιγότερα από 15, γιατί είχαμε αποφασίσει στην αρχή ότι δεν θα γράφουμε αρνητικές γνώμες ή σχόλια για μια συλλογή. Αυτή μας η απόφαση μάς περιόρισε σημαντικά, επειδή δεν βρίσκαμε συλλογές που να έχουν την αρτιότητα που αναζητούσαμε. Τον περασμένο Νοέμβριο, βέβαια, είδαμε ότι δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να γράφουμε την ειλικρινή μας γνώμη για τις συλλογές που διαβάζουμε – εγώ δηλαδή κυρίως να τη γράφω, γιατί ο Ηλίας είναι ενεργός ποιητής και δεν είναι εξίσου εύκολο για κείνον. Προσωπικά δεν σχεδιάζω να εκδώσω κάτι τώρα σύντομα ούτε φυσικά βιοπορίζομαι από αυτή μου την ενασχόληση, ξεκίνησα το blog και γράφω σ’ αυτό μόνο και μόνο επειδή το θέλω, επειδή η ποίηση με έχει εκφράσει καλύτερα από οποιοδήποτε άλλο μέσο, κυλάει στις φλέβες μου κατά κάποιον τρόπο, επομένως είμαι καθ’ όλα ελεύθερη στον τρόπο που θα εκφραστώ. Βρίσκομαι δηλαδή θα λέγαμε στην αντίπερα όχθη.

Πόσες όχθες έχει η ποίηση; Σαν ζωντανό ρεύμα, σαν ορμητικός χείμαρρος που είναι (ή που θα έπρεπε να είναι) έχει οπωσδήποτε δύο. Τα ποιήματα και οι ποιητές κολυμπούν μέσα στα νερά της, πότε με στιλ και πότε καταποντιζόμενοι, πότε κάνοντάς τα θολά και πότε διαυγή και κρυστάλλινα. Στη μία της όχθη στέκονται οι εκδοτικοί οίκοι, αυτοί που καθορίζουν το πλάτος, την καθαρότητα και την ορμητικότητα του ποταμού με τις επιλογές τους. Στην άλλη βρίσκονται οι αναγνώστες και κάπου ανάμεσα στους τρεις (τους ποιητές, τους εκδοτικούς οίκους και τους αναγνώστες) βρίσκονται οι κριτικοί, υπεριπτάμενοι ή καταποντιζόμενοι κι αυτοί. Η κριτική έχει μεγάλη σημασία για την ποίηση. Στην καλή της εκδοχή, όταν δηλαδή είναι σωστή, επικουρεί τους εκδοτικούς οίκους, διαμορφώνει τη γνώμη του αναγνωστικού κοινού και το μορφώνει, αλλά και νουθετεί τους ποιητές. Δυστυχώς στις μέρες μας τέτοιου είδους κριτική έχει εκλείψει. Μιλάω φυσικά για την κριτική που ασκείται στα μεγάλα έντυπα καθημερινής κυκλοφορίας που αναλώνονται σε κούφιους διθύραμβους , υπνοβατώντας όσον αφορά την πραγματική τους λειτουργία και τον ουσιαστικό τους προορισμό. Σημάδι των ημερών μας κι αυτό.

Πριν ολοκληρώσω αυτές τις λίγες σκέψεις που ήθελα να μοιραστώ μαζί σας απόψε, θα μου επιτρέψετε μια παρένθεση. Όταν μοίραζα τις προσκλήσεις μας για την αποψινή εκδήλωση, κάποιοι δεν καταλάβαιναν περί τίνος ακριβώς πρόκειται – είναι και κάπως χιουμοριστικό το κόνσεπτ της πρόσκλησης – και με ρωτούσαν: είναι θεατρική παράσταση; Το ανέφερα λοιπόν στον Ηλία και εκείνος παρατήρησε ότι, πράγματι, θεατρική παράσταση είναι τελικά. Πιάνουμε ένα μικρόφωνο και παριστάνουμε πως ξέρουμε για τι πράγμα μιλάμε. Η αλήθεια βέβαια είναι ότι ολόκληρη τη ζωή μας τη ζούμε έτσι. Παριστάνοντας ότι γνωρίζουμε περί τίνος πρόκειται, ότι αντιλαμβανόμαστε τον αντίκτυπο των πράξεών μας ή το «διά ταύτα» των πραγμάτων. Όσο για την τέχνη, μέσα σε αυτήν και την ποίηση, το έγραψε ωραία ο Μωρίς Μπλανσό στο La part du feu: «η τέχνη είναι ένα σαν να». «Σαν να» ξέραμε λοιπόν τι κάνουμε γράφουμε ένα ποίημα ή προσπαθούμε να το γράψουμε, γράφουμε μια κριτική ή προσπαθούμε να τη γράψουμε, ή δημιουργούμε ένα blog. Τελικά, μόνο ο χρόνος θα κρίνει τι είναι αυτό που προσπαθήσαμε. Αν όμως δημιουργήσουμε μια κρίσιμη μάζα, μια συνείδηση που μέσα στην άγνοιά της είναι ειλικρινής και στοχεύει σε κάτι συγκεκριμένο, θα έχουμε ίσως αρχίσει να προσεγγίζουμε κάτι σημαντικό.

Σας ευχαριστώ πολύ για την προσοχή σας και δίνω τώρα τον λόγο στην Κρις Λιβανίου."

Χριστίνα Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου