Τετάρτη, 13 Νοεμβρίου 2013

Michael Stipe & R.E.M. - Η ποίηση των... "σταρ"

Σχεδόν ποτέ ένας στιχουργός-τραγουδιστής δεν έχει γίνει αποδεκτός ως ποιητής. Ιδιαίτερα δε όταν η επιτυχία του ξεφεύγει από τα στενά σύνορα μιας αγοράς και αγκαλιάζει εκατομμύρια κόσμο.

Ακόμα και καλλιτέχνες όπως π.χ. ο Jim Morrison, ο Bob Dylan, o Roger Waters ή ο Neil Young, ενώ κατεξοχήν ποιητές, έχουν αντιμετωπίσει μεγάλες δυσκολίες όσον αφορά στην κατηγοριοποίηση του έργου τους.

Όχι ότι τους νοιάζει, βέβαια. Για καλλιτέχνες τέτοιου βεληνεκούς έχουν άλλα πράγματα σημασία, πέρα φυσικά από την προσωπική τους αγωνία για έκφραση. 

Μάλιστα, κανένας από αυτούς δεν έχει φανερά αποδεχτεί τον όρο «ποιητής», σε αντίθεση με όλα τα... ψώνια, εγχώρια και εξωτερικού, που βλέπουμε να εκδίδουν ποιητικά βιβλία και να αποκτούν αυτόματα την οίηση της βλακείας στο αίμα: "είμαι ποιητής και σ' όποιον αρέσει". 

Προσωπικά πιστεύω ότι η απήχηση σε εκατομμύρια κόσμο είναι το μεγαλύτερο φράγμα μπροστά στην ποιητική αξία ενός στιχουργού. Οι ποιητές δεν είναι σταρ, δεν έχουν γκρούπις, δεν γεμίζουν στάδια και σίγουρα δεν είναι πλούσιοι. Ό,τι περνούν το περνούν μόνοι με το έργο τους. Έχουν αυτή την πολυτέλεια.

Από την άλλη, καλλιτέχνες όπως π.χ. ο Michael Stipe των R.E.M., για τον οποίο θα γράψω μερικά πράγματα παρακάτω, βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα, πάντα κάτω από ένα μικροσκόπιο που μεγεθύνει κάθε ασήμαντη λεπτομέρεια για λογαριασμό, και μόνο, μιας ευρείας κατανάλωσης. 

Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, το έργο του να θεωρηθεί ως σημαντική ποιητική σελίδα στη λογοτεχνία, όταν δεν ταιριάζει στα παραδοσιακά καλούπια της ποιητικής σύνθεσης;

Φυσικά, ο Stipe, όπως και οι υπόλοιποι που ανέφερα στην αρχική παράγραφο είναι τραγουδιστές και μουσικοί, οπότε η ποίησή τους έχει ρυθμικά και νοηματικά όρια, καθώς απευθύνεται εκ των προτέρων σε ακροατές και όχι σε αναγνώστες. 

Σε αντίθεση με την ποίηση των «κανονικών» ποιητών, οι στιχουργοί-ποιητές δεν γίνεται να κρυφτούν στις αγκαλιές κολάκων που τους εξυμνούν για ό,τι χαζομάρα γράφουν, αλλά εκτίθενται στις συμπληγάδες του κοινού και των media, σπάνια επιβιώνοντας.

Εκείνο όμως που μετράει για αυτόν που θέλει να δει πίσω από τα λαμπερά φώτα είναι το ποιητικό σύμπαν και η συνοχή του, αν υπάρχει, καθώς και το πόσο πιστός μένει σε αυτό ο καλλιτέχνης.

Ο Michael Stipe, ο πρώτος που θα παρουσιάσω σε ένα μικρό αφιέρωμα για κορυφαίους «τραγουδιστές-ποιητές» (ακολουθούν ο Eddie Vedder των Pearl Jam και ο Thom Yorke των Radiohead), έχει ένα εντελώς ξεχωριστό ποιητικό σύμπαν. Φυσικά, οι στίχοι του περιλαμβάνουν και κλασικές pop προσεγγίσεις, όπου εξυπηρετούν τη mainstream δίψα, αλλά σε πολλά του τραγούδια η ποίηση είναι έμφυτη και πάντα υπάκουη στους νόμους που τίθενται βάσει της ψυχοσύνθεσής του αλλά και των μουσικών διαδρομών του συγκροτήματος: αυτό που λέμε "έργο".

O Stipe από τη δεκαετία του 1980 έχει δημιουργήσει ένα ποιητικό κόσμο που βασίζεται στη νοσταλγία, στο γενικότερο συναίσθημα της απώλειας και στην αμφισημία του έρωτα. Παράλληλα έχει καταπιαστεί ιδιαίτερα με κοινωνικά θέματα, αν και πάντα καλά μεταμφιεσμένος. Αυτή η μεταμφίεση έχει συχνά προκαλέσει και παρεξηγήσεις, όπως με το κλασικό Losing my Religion, μια εμμονή για την απώλεια πίστης σε ένα πρόσωπο (και κατ’ επέκταση στον άνθρωπο) όπου παρερμηνεύτηκε ενίοτε ως ύμνος για τους gay ή ως αφιέρωμα στον John Lennon.

Η πένα του Stipe ξέρει και βρίσκει έντονα συναισθήματα, τα ξεγυμνώνει, τα αποτελειώνει και προσπαθεί να τα αναστήσει. Με ιδιαίτερα πολύπλοκο λεξιλόγιο και εντυπωσιακές στιχουργικές αλχημείες, η ποίησή του πολλές φορές διαβάζεται εκτός ρυθμού του τραγουδιού, αν και είναι εντυπωσιακά ακριβής νοηματικά στις αλλαγές του. 

Βασικό στοιχείο είναι η έλλειψη ξεκάθαρου ρεφρέν, καθώς ο Stipe προτιμάει πότε πότε μια ροή με αρχή, μέση και τέλος, δίχως να εγκλωβίζεται στη μάντρα της επανάληψης για να αποδώσει συναίσθημα. 

Το αποτέλεσμα, για όποιον πρώτα διαβάζει και μετά ακούει, είνα μια ποιητική έκφραση που μας έχει δώσει ορισμένα αριστουργήματα τις τελευταίες 3 δεκαετίες. 

Ακολουθούν μικρά δείγματα από ορισμένα τραγούδια του. Φυσικά, σας προτείνω να τα ακούσετε κιόλας πατώντας στον κάθε τίτλο ξεχωριστά:

Ηλίας Θ. Παππάς


Hang your collar up inside, hang your dollar on me
Listen to the water still, listen to the causeway
You are mad and educated, primitive and wild
Welcome to the occupation

Here we stand and here we fight
All your fallen heroes held and dyed and skinned alive
Listen to the Congress fire
Offering the educated, primitive and loyal
Welcome to the occupation

Hang your collar up inside, hang your freedom higher
Listen to the buyer still, listen to the Congress
Where we propagate confusion, primitive and wild
Fire on the hemisphere below

Sugar cane and coffee cup
Copper, steel and cattle
An annotated history, the forest for the fire
Where we open up the floodgates freedom reigns supreme
Fire on the hemisphere below

Listen to me

The walls are built up, stone by stone,
The fields divided one by one
And the train conductor says
"Take a break Driver 8, Driver 8 take a break
We've been on this shift too long"

And the train conductor says
"Take a break Driver 8, Driver 8 take a break
We can reach our destination, but we're still a ways away"

I saw a treehouse on the outskirts of the farm
The power lines have floaters so the airplanes won't get snagged
Bells are ringing through the town again,
Children look up, all they hear is sky-blue, bells ringing

And the train conductor says
"Take a break Driver 8, Driver 8 take a break
We can reach our destination, but we're still a ways away"
But we're still a ways away

Way to shield the hated heat
Way to put myself to sleep
Way to shield the hated heat
Way to put myself, my children to sleep

He piloted this song in a plane like that one
She is selling faith on the Go Tell crusade
Locomotive 8, Southern Crescent hear the bells ring again
Fields of wheat are lookin' thin

And the train conductor says
"Take a break Driver 8, Driver 8 take a break
We've been on this shift too long"
And the train conductor says
"Take a break Driver 8, Driver 8 take a break

 Ask the girl of the hour by the water tower's watch
If your friends took a fall, are you obligated to follow

Time after, time after time

When he pulls on his hooves, will you gather friends by the tower
If you try to refuse, will they judge your worth by the hour?

Time after, time after

If your tired and you're tried you can find me in my room
You can stay if you want and the third time you can't lose

Ask the girl of the hour, by the water tower's watch
We can fight if you want but who will turn out the light

 Readying to bury your father and your mother,
What did you think when you lost another?
I used to wonder why did you bother,
Distanced from one, blind to the other?

Listen here, my sister and my brother
What would you care if you lost the other?
I always wonder why did we bother,
Distanced from one, deaf to the other

Oh, oh, but sweetness follows

It's these little things, they can pull you under
Live your life filled with joy and wonder
I always knew this altogether thunder
Was lost in our little lives

It's these little things, they can pull you under
Live your life filled with joy and thunder
Yeah, yeah, we were altogether
Lost in our little lives

Nightswimming deserves a quiet night
The photograph on the dashboard, taken years ago,
Turned around backwards so the windshield shows
Every streetlight reveals the picture in reverse
Still, it's so much clearer
I forgot my shirt at the water's edge
The moon is low tonight

Nightswimming deserves a quiet night
I'm not sure all these people understand
It's not like years ago,
The fear of getting caught,
Of recklessness and water
They cannot see me naked
These things, they go away,
Replaced by everyday

Nightswimming, remembering that night
September's coming soon
I'm pining for the moon
And what if there were two
Side by side in orbit
Around the fairest sun?
That bright, tight forever drum
Could not describe nightswimming

You, I thought I knew you
You, I cannot judge
You, I thought you knew me,
This one laughing quietly underneath my breath
Nightswimming

The photograph reflects,
Every streetlight a reminder
Nightswimming deserves a quiet night

This could be the saddest dusk
I've ever seen
Turn to a miracle
High alive
My mind is racing
As it always will
My hand is tired, my heart aches
I'm half a world away here
My head sworn
To go it alone
And hold it along
Haul it along
And hold it
Go it alone
Hold it along and hold, hold

This lonely deep sit hollow
I'm half a world
Half the world away
My shoes are gone
My life spent
I had too much to drink
I didn't think
And I didn't think of you
I guess that's all I needed
To go it alone
And hold it along
Haul it along
And hold it
Blackbirds, backwards, forwards and fall and hold, hold

Oh, this lonely world is wasted
Pathetic eyes high alive
Blind to the tide that turns the sea
This storm it came up strong
It shook the trees
And blew away our fear
I couldn't even hear

To go it alone
And hold it along
Haul it along
And hold it
To go it alone
And hold it along
Haul it along
To go it alone
And hold it along
Haul it along
And hold it
Blackbirds, backwards, forwards, and fall and hold hold

This could be the saddest dusk
I've ever seen
Turn to a miracle
High alive
My mind is racing
As it always will
My hands tired, my heart aches
I'm half a world away and go

Her world collapsed early Sunday morning
She got up from the kitchen table
Folded the newspaper and silenced the radio
Those creatures jumped the barricades
And headed for the sea, sea

Those creatures jumped the barricades
And headed for the sea
She began to breathe
To breathe at the thought of such freedom
Stood and whispered to her child: belong
She held the child and whispered
With calm, calm: belong

Stood and whispered to her child; belong
She held the child and whispered
With calm, calm: belong

These barricades can only hold for so long
Her world collapsed early Sunday morning
She took the child held tight
Opened the window
A breath, this song, how long
And knew, knew: belong


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου