Παρασκευή, 15 Νοεμβρίου 2013

Σημειώσεις στη μετάφραση από την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ του βιβλίου «Αυτό που όλα στοχεύουν» του Michael March (εκδ. Άγρα, 2013)

Το Δεκέμβριο του 2008 ο Βασίλης Βιτσαξής, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας, έγραφε στα Τετράδια Πολιτισμού του ΥΠΠΟ: «Λέχτηκε (ΣΣ: από τον Νάσο Βαγενά), και πολύ εύστοχα, πως η λογοτεχνική μετάφραση είναι ‘συνάντηση δύο ευαισθησιών’, εκείνης του συγγραφέα και εκείνης του μεταφραστή. […]. Η συνάντηση τούτη θυμίζει πολύ εκείνη του τρένου με τους σταθμούς του. Ο συρμός-πρωτότυπο μένει πάντα ο ίδιος μέσα στην πορεία του. Οι μεταφράσεις, οι σταθμοί, καθένας με τις ιδιαιτερότητές του κρατούν πρόσκαιρα μόνο τον συρμό. Εφήμερη, όπως η σπίθα της φωτιάς, η μετάφραση θα χαρίζει στο πρωτότυπο πρόσκαιρα μόνο φτερά για να υψωθεί σε χώρους που δεν μπορεί να φτάσει η ίδια».

Έχοντας επίγνωση των παραπάνω, είδα λίγο πιο εξεταστικά τη μετάφραση της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ σαν δεύτερο μεταφραστικό μάτι. Η μετάφρασή της είναι καλή σε γενικές γραμμές, υπάρχουν όμως σημεία στα οποία προσωπικά θα έκανα διαφορετικές επιλογές. Θα συζητήσω εδώ τρεις μόνο περιπτώσεις απ’ όσες εντόπισα, τις πιο «χτυπητές». Η πρώτη αφορά το ποίημα της σελ. 28:

“The past rotting in the future”
“Carnival of dead leaves”
At best – mischievous
Because it’s not enough


Μετάφραση της κας Ρουκ:

«Το παρελθόν σαπίζει μες στο μέλλον»
«Καρναβάλι φύλλων μαραμένων»
Στην καλύτερη περίπτωση με κακές προθέσεις
Γιατί τίποτα δεν είναι αρκετό


Η συγκεκριμένη μετάφραση ενσωματώνει σε αρκετά σημεία την ερμηνεία της ποιήτριας, ενθέτοντας λέξεις που δεν υπάρχουν στο πρωτότυπο. Οι δικές μου επιλογές θα με έφερναν πιο κοντά στο πρωτότυπο χωρίς, πιστεύω, να διακύβευα τα νοήματά του, αντιθέτως:

«Το παρελθόν που σαπίζει μες στο μέλλον»
«Καρναβάλι φύλλων μαραμένων»
Στην καλύτερη περίπτωση επιβλαβές
Επειδή 
τίποτα δεν είναι αρκετό

Ειλικρινά πιστεύω ότι η δική μου εκδοχή βγάζει καλύτερο νόημα.

Βέβαια, το πραγματικό Βατερλώ του μεταφραστή (οποιουδήποτε, όχι μόνο της κας Ρουκ) τον περιμένει στο ποίημα της σελ. 46:

Where no one stood
He understood
Where no one went
He underwent
the vastness of
his lies


Είναι πάρα πολύ δύσκολο να μεταφέρει κανείς στα ελληνικά τις επαναλήψεις της μορφής (stood-under/stood, went-under/went) και του μοτίβου (under στο ρήμα των ζυγών στίχων) και η αναπόφευκτη επιλογή είναι να τις αγνοήσει. Η κα Ρουκ έχει μεταφράσει το ποίημα ως εξής:

Εκεί που κανείς δεν στάθηκε
κατάλαβε
Εκεί που κανείς δεν πήγε
ένιωσε
την απεραντοσύνη
του ψέματός του


Αν δεν υπήρχει το «του» στο τέλος, η μετάφραση θα αντιμετώπιζε ένα θεμελιώδες μεταφραστικό πρόβλημα που, όπου παραβλέπεται, κάνει τη μετάφραση άτεχνη: θα χανόταν το γένος του προσώπου που μιλάει. Εδώ το «του» λοιπόν λύνει το πρόβλημα αναίμακτα, παρόλα αυτά πιστεύω πως ένα «αυτός» στον δεύτερο και τον τέταρτο στίχο επιστρέφει στο ποίημα, διά της ισχύος της επαναλήψεως της λέξης, λίγη από την ένταση που χάνεται αφού δεν μπορούν να επαναληφθούν η μορφή και το μοτίβο. Για κάποια από τα ρήματα θα προτιμούσα επίσης παραπλήσιες σημασίες κι έτσι στη δική μου εκδοχή το ποίημα θα μεταφραζόταν έτσι:

Εκεί που κανείς δεν άντεξε
αυτός κατάλαβε
Εκεί που κανείς δεν έφθασε
αυτός ένιωσε
την απεραντοσύνη
του ψέματός του


Και, για το τέλος, ένα μεταφραστικό λάθος που εντόπισα. Στη σελίδα 64 διαβάζουμε:

“No thing – no side of a thing – shows itself except by actively hiding the others.”

το οποίο έχει μεταφραστεί:

«Κανένα πράγμα, καμιά πτυχή κανενός πράγματος, αποκαλύπτεται, παρά μόνο όταν δραστήρια κρύβονται οι άλλες.»

αντί του σωστού:

«Κανένα πράγμα - καμιά πτυχή κανενός πράγματος - δεν αποκαλύπτεται, παρά μόνο όταν δραστήρια κρύβει τις άλλες.»

Στα ελληνικά χρησιμοποιούμε πάντα διπλή άρνηση και θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι το νόημα αλλάζει δραματικά όταν το ρήμα γίνεται ενεργητικό.

Χριστίνα Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου