Δευτέρα, 18 Νοεμβρίου 2013

Σιωπή και ποίηση

"Η γλώσσα της μεγάλης λογοτεχνίας φέρνει τον λόγο σύρριζα στο δικό του θάνατο, τη σιωπή – ή κάποιο είδος σιωπής", όπως είπε ο Γιώργος Χειμωνάς. Νομίζω ότι προσωπικά αγάπησα τόσο βαθιά την ποίηση, επειδή δεν κατάφερα να μάθω μουσική. Κι αυτό γιατί η ποίηση μεταχειρίζεται τις σιωπές-θαυμαστικά που προκαλεί στον νου του αναγνώστη, καθώς τον αιφνιδιάζουν τα νοήματά της, ακριβώς όπως η μουσική.

Πέρα από αυτό, όμως, η ποίηση έχει στενή σχέση με τη σιωπή. Προτού να γεννηθεί άλλωστε, εκεί ζούσε. Και, ως ένα βαθμό, ζει πάντα εκεί: «Η ποίηση είναι ορφανό της σιωπής. Οι λέξεις ποτέ δεν καταφέρνουν να γίνουν ένα με την εμπειρία που βρίσκεται πίσω τους», ισχυρίζεται ο Ντούσαν Σίμιτς. Ίσως γιατί «είμαστε απ’ την ύλη που ‘ναι φτιαγμένα τα όνειρα. και τη ζωούλα μας την περιβάλλει ολόγυρα ύπνος» (Σαίξπηρ), οπότε δουλειά της ποίησης «είναι να καθαρίσει την παραμορφωμένη με λέξεις πραγματικότητα δημιουργώντας σιωπές γύρω από τα πράγματα» (Μαλαρμέ) ή «να διακόπτει τη συνηθισμένη κατάσταση, την κοινή ζωή, σχεδόν σαν ένας ελαφρύς ύπνος, για να μας ανανεώσει» (Νοβάλις).

Ο ύπνος αυτός αντιστοιχεί ίσως σε έναν άλλον κόσμο, αληθινό πλην αθέατο, έναν τόπο όπου λέξεις, σκέψεις και ιδέες περιφέρονται, συγκρούονται και συγχωνεύονται. «Το βλέμμα του ποιητή», λέει ο Σαίξπηρ, «στριφογυρίζοντας σε μια έξοχη μανία / ατενίζει από τον ουρανό στη γη, από τη γη στον ουρανό / και καθώς η φαντασία ενσαρκώνει / μορφές άγνωστων πραγμάτων, η πένα του ποιητή / τα μετατρέπει σε σχήματα, και δίνει στο αερικό τίποτα /εντόπια κατοικία κι όνομα».

Η ποίηση, όπως η μουσική, όπως κάθε καλλιτεχνική δημιουργία, γεννάται στο κενό, μέσα στη σιωπή, και εκεί οικοδομείται χρησιμοποιώντας εργαλεία της γλώσσας. Είναι «μια δαγκωματιά στο σώμα του Αρρήτου και η προσφορά του ως ζεστό ψωμί». Μετατρέπει δηλαδή η ποίηση τη σιωπή σε λόγο, όμως σε έναν λόγο που παραπέμπει πίσω στη σιωπή.

Χριστίνα Λιναρδάκη



Πηγή: “The Athens Review of books”, τεύχος 45, Νοέμβριος 2013.


1 σχόλιο: