Δευτέρα, 7 Οκτωβρίου 2013

Συν τω χρόνω: Γιάννης Ντεγιάννης, ο ποιητής–εθνικός δικαστής των Απριλιανών

Ο Γιάννης Ντεγιάννης έχει συνυφάνει το όνομά του με τη νεότερη ελληνική ιστορία. Ως πρόεδρος του Εφετείου Αθηνών, δίκασε τους πρωταίτιους του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου για έσχατη προδοσία και στάση, όταν το Εφετείο κλήθηκε να αξιολογήσει – και να τιμωρήσει – πράξεις προδοσίας της ιεράς υποχρέωσης πίστης στη δημοκρατία.

«Ο καλύτερος τρόπος ζωής», είχε πει σε συνέντευξή του (στην εφημ. «Ελευθεροτυπία» στις 31.6.2006), «είναι να σέβεται καθένας πριν απ’όλα τον εαυτό του. Αν το πετύχει αυτό, ανοίγεται εμπρός του δρόμος που οδηγεί και σε άλλα ιδανικά». Και το ιδανικό του Γιάννη Ντεγιάννη ήταν να γίνει συγγραφέας.

Η ποιητική του διαθήκη γράφτηκε το 1992 στην Αθήνα όταν εξέδωσε το ποιητικό βιβλίο με τίτλο «Επιλογή πρώτη και μόνη» (εκδ. Φιλιππότη). Το βιβλίο αυτό περιλάμβανε κάποια ποιήματα από τις προηγούμενες ποιητικές συλλογές του (στις οποίες είχε χρησιμοποιήσει το ψευδώνυμο Γιάννης Μυράλης). Στην εισαγωγή του βιβλίου ενημέρωνε τον αναγνώστη για τα προηγούμενα έργα του («Κλεψύδρα» - 1961, «Το απόγευμα» - 1963, «Επιστροφή» - 1978 και τα «Προλεγόμενα κάθε μελλοντικής ευτυχίας» - 1981) και τον πληροφορούσε ότι κάποια ποιήματά του βρίσκονταν σκόρπια σε περιοδικά (χωρίς να τα καθορίζει), καθώς και ότι το πρώτο του ποίημα το έγραψε σε ηλικία 18 ετών (δηλ. το 1932, αφού γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1914), ενώ όλα τα άλλα από το 1960 έως το 1990.

Στο λογοτεχνικό περιοδικό «Ομπρέλα» είχαμε κάνει ένα μικρό αφιέρωμα στον Γιάννη Ντεγιάννη, το οποίο είχε επιμεληθεί ο Σέφης Αναστασάκος. Αντιγράφω από κει ένα κομμάτι από το κείμενο του Δημήτρη Πιστικού: «Η πρώτη παρατήρησή μου, όταν ήρθα σε επαφή με το έργο του, είναι πως πρόκειται αλήθεια για μικρή σοδειά για την οποία και ο ίδιος αισθανόταν την ανάγκη να απολογηθεί και ζητούσε από τους αναγνώστες να μη ρωτήσουν τι έκανε τον άλλο καιρό που δεν έγραφε και να πουν πως έλειπε σε ταξίδι και παραμέρισε το φτωχό κήπο του. Δεύτερη παρατήρηση, η έντονη ελληνική του ιθαγένεια με κάποιους αναγκαίους σεφερικούς φωτοσκιασμούς. Τρίτη, η επιμονή του στην καβαφική πρόταση, με το λιτό αφηγηματικό, δραματικό και ιστορικό υπόβαθρο. Τέταρτη, και τη θεωρώ βασική παρατήρηση, είναι η σταθερή απομάκρυνσή του από τα ιδιωτικά τοπία και η στροφή του προ τα δημόσια πράγματα. Ακολουθούν κι άλλες, όπως η εμμονή στην παράδοση και το λογοτεχνικό κεκτημένο και η εμμονή στην πρώτη ποιητική γραφή. Να προσθέσω ότι είναι εμφανείς οι χαμηλοί μεταφυσικοί τόνοι, που προδίδουν μια ριγηλή (σίγουρη πάντως για τον εαυτό της) θρησκευτική διακύμανση, η προσπάθειά του να δαμάσει τη γλώσσα και η αδογμάτιστη προσκόλληση στην πρόσφατη ποιητική παράδοση (περιεχόμενο και φόρμα)

Παραθέτω δύο ποιήματά του, ένα από τη συλλογή «Προλεγόμενα κάθε μελλοντικής ευτυχίας»:

Οι τρεις μάγοι

Ι

Άστραψε ξαφνικά στο λογισμό μας το μεγάλο Αστέρι,
το ακολουθήσαμε –διαψασμένοι τις παραισθήσεις,
σκληρά πατήσαμε μονοπάτια –τις χώρες που ορίζουν τα φίδια,
την επαρχία αψηφήσαμε των λεπρών – πέσαμε σε ληστές
τα σμύρνα κράτησαν, το χρυσάφι,
πέταξαν το λιβάνι,
δούλους μας πούλησαν.

Γνωρίσαμε πολλούς κυρίους και μαστίγια
πριν φθάσουμε στα νύχια του άπληστου Ηγεμόνα.
Δεν χρειαζόταν μάγους – κόβαμε ξύλα
γυρίζαμε τη μυλόπερα,
μουχλιάζαμε στη νύχτα του ορυχείου.
Όταν γεράσαμε πολύ μας ελευθέρωσε,
έλαμπε ακόμη πάντα νέο το Αστέρι.
Το ακολουθήσαμε ψυχές που κύρτωσε η υπακοή.
Σε τόπο φθάσαμε σκυθρωπό
δε φύτρωνε βρύο,
μονάχα τρεις σταυροί αδειανοί στην κορυφή.

Αναζητήσαμε τ’ αστέρι – είχε χαθεί.

Κατόπιν μεθυσμένοι μισθοφόροι
με τη λόγχη ανάποδα μακριά μας διώξαν.


και άλλο ένα από τη συλλογή «Επιλογή πρώτη και μόνη»:

Μονομαχία

Στην πλατεία
κονταροχτυπήθηκαν
η Πίστη κι η Απιστία.
Έπεσε η μια νεκρή. Το σώμα της
απόμεινε στην άμμο, στο λιοπύρι,
απόμεινε στην καταφρόνια,
φοβέρα και διδαχή.

Όμως πληγώθηκε βαρειά κι η Πίστη
κι ανάπηρη στριφογυρίζει ανάμεσά μας
χολή γεμάτη κι υποψία.
Τρέμει το φως, τον ήχο των βημάτων,
τ’ αφανισμένα πρόσωπα και τα θλιμμένα
μάτια,
περνά τις νύχτες άγρυπνη, παλεύει
τον εφιάλτη που τη βασανίζει ν’ αποδιώξει,
εκείνη η μάχη πως δεν τέλειωσεν ακόμη,
εκείνη η μάχη πως δεν θα τελειώσει.



Εργογραφικό Γ. Ντεγιάννη:
1. "Κλεψύδρα" (ποιήματα), εκδ. Δίφρος, Αθήνα, 1961
2. "Απόγευμα" (ποιήματα), εκδ. Δίφρος, Αθήνα, 1961
3. "Επιστροφή" (ποιήματα), εκδ. Εστία, Αθήνα, 1978
4. "Προλεγόμενα κάθε μελλοντικής ευτυχίας" (ποιήματα), εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1981
5. "Η Δίκη" (μαρτυρίες), εκδ. Γνώση, Αθήνα, 1990
6. "Παράλληλες εποχές" (διηγήματα),  εκδ. Φιλιππότης, Αθήνα, 1991
7. "Επιλογή πρώτη και μόνη" (στίχοι),  εκδ. Φιλιππότης, Αθήνα, 1992

Χριστίνα Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου