Δευτέρα, 14 Οκτωβρίου 2013

Περί γλώσσας στην ποίηση

Τα τελευταία χρόνια σημειώνεται στον ποιητικό λόγο μια τάση χρήσης λέξεων που θα χαρακτηρίζαμε λόγιες, η οποία κατά τη γνώμη μου δεν οφείλεται σε μια προσπάθεια να ενδυθεί η ποίηση με μια καθώς πρέπει χροιά, αλλά μάλλον σε μιαν αντίδραση στην επικράτηση της «γλώσσας του συρμού» στη λογοτεχνία, αλλά και στο (οφειλόμενο σε άγνοια και αμορφωσιά) λάθος. Παραμένει όμως μια επιλογή που ξενίζει τον αναγνώστη.

Κάποιος που έχει τη δυνατότητα να γράψει με νέους τρόπους και στη γλώσσα της εποχής του, αλλά από επιλογή υιοθετεί παλαιότερους τύπους, διατρέχει τον κίνδυνο να γίνει δυσνόητος. Και τη στιγμή που ένας από τους κεντρικούς στόχους της ποίησης είναι η επικοινωνία (διαφορετικά δεν θα προβαλλόταν μέσα στον ποιητή το αίτημα της έκδοσης, να δημοσιεύσει δηλ. τα ποιήματά του αντί να τα αφήσει στο συρτάρι), το αποτέλεσμα μοιάζει οξύμωρο, αφού ο ποιητής με αυτή του την επιλογή φαίνεται σαν να γυρίζει την πλάτη στον αναγνώστη.

Για όλους εμάς που αγαπάμε την ποίηση, το στοίχημα στις μέρες μας νιώθω ότι πρέπει να είναι πώς θα φέρουμε περισσότερο κόσμο κοντά της και αυτός ο στόχος πολύ φοβάμαι ότι δεν θα επιτευχθεί με τη λογιότητα. Άλλωστε, η έλλειψη γλωσσικής παιδείας της εποχής δεν θα γιατρευτεί με τα τσιρότα ενός ποιήματος ή δυο. Ο λόγος της ποίησης, στις μέρες μας περισσότερο από ποτέ, πρέπει – κατά την άποψή μου πάντα – να είναι κατανοητός και να συντελεί σε ένα «ξαναβάπτισμα» των λέξεων της καθομιλουμένης μέσα σε νέα σχήματα λόγου, σε νέα πλαίσια, που θα εκβαθύνουν τις διαστάσεις τους και θα προκαλέσουν νέους συνειρμούς (χωρίς φυσικά να αποκλείουμε τη γλωσσοπλαστική δυνατότητα).

Πρόκειται βέβαια για ένα στοίχημα εκ προοιμίου χαμένο. Το στοίχημα, ακόμη και αν πρόκειται απλώς για ένα blog που ασχολείται με την ποίηση, είναι όντως χαμένο. Τουλάχιστον στην περίπτωση ενός blog που θέλει να είναι ειλικρινές και συνεπές με κάποιες βασικές αρχές. Δεν υπάρχει τίποτε ευκολότερο για ένα ιστολόγιο από το να δημοσιεύει 1-2 ωραία ποιήματα από κάθε συλλογή που λαμβάνει υπόψη. Όλες σχεδόν οι συλλογές περιλαμβάνουν δυνατά ποιήματα – μάλιστα, είναι μάλλον δύσκολο να βρεις μια συλλογή που πάει άπατη συλλήβδην. Το δύσκολο είναι να μην ενδίδεις σε αυτή την τάση και να εξετάζεις τη συλλογή ως ένα σύνολο που προσπαθεί να αρθρώσει κάτι. Γιατί η ποίηση πρέπει και αυτή να διηγείται μια ιστορία, πρέπει να έχει κάτι να πει. Κλείνει η παρένθεση.

Οπωσδήποτε η υιοθετούμενη γλώσσα είναι μάλλον το μικρότερο από τα δεινά που απομακρύνουν την ποίηση από το κοινό. Το μεγαλύτερο και σοβαρότερο είναι η κακή και άστοχη χρήση της ανοικείωσης, του βασικού δηλ. μηχανισμού μέσω του οποίου λειτουργεί η ποίηση. Γιατί στην ποίηση, όπως και σε καθετί, πρέπει να τηρούνται ορισμένοι κανόνες. Για παράδειγμα, θα πρέπει να υπάρχει συμβατότητα μεταξύ των λέξεων σε έναν στίχο, αλλά και μεταξύ του νοήματος διαδοχικών στίχων, διαφορετικά οδηγούμαστε σε αυτό που ο Γιώργος Αράγης έχει αποκαλέσει «εξαιρετική συμφραστική αντίσταση», με το να μη δένουν δηλ. οι λέξεις μεταξύ τους απογυμνώνονται από κάθε νόημα και πέφτουν τελικά στο κενό. Οδηγούμαστε σε ένα αποτέλεσμα που δεν είναι καν ποίηση, θα έλεγα ακόμη πιο αυστηρά, αλλά αυτό είναι μάλλον το θέμα μιας άλλης ανάρτησης…

Χριστίνα Λιναρδάκη


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου