Τετάρτη, 18 Σεπτεμβρίου 2013

Η ποίηση ως πράξη

{  Η ποίηση δεν πρέπει να είναι μίμηση. Η αρχική άποψη του Αριστοτέλη για την ποίηση (ότι είναι «μίμησις», η οποία παρεμπιπτόντως εξαιρούσε τη λυρική ποίηση) ανασκευάστηκε ήδη από τον ρομαντισμό, όταν δηλ. η ποίηση θεωρήθηκε ελεύθερη έκφραση. Σύμφωνα με τον Adorno, η ποίηση και κάθε μορφή τέχνης είναι δημιουργία που χρησιμοποιεί υλικά της πραγματικότητας για να συνθέσει κάτι καινούριο. O Γιώργος Σεφέρης το είχε εκφράσει καλά: «σκοπός του ποιητή δεν είναι να περιγράφει τα πράγματα αλλά να τα δημιουργεί ονομάζοντάς τα».

{  Ο τρόπος με τον οποίο η ποίηση καταφέρνει να δημιουργήσει κάτι νέο συνίσταται στην «αναπάντεχη χρήση της γλώσσας» κατά τον Μπόρχες ή την «ανοικείωση», όπως την είπαν οι Ρώσοι φορμαλιστές, την παραμόρφωση δηλ. της συμβατικής γλώσσας έτσι που να γίνει ανοίκεια. Η ανοικείωση επιτυγχάνεται: (α) με την τοποθέτηση μιας αλλότριας μορφής στη θέση μιας οικείας, (β) με την τοποθέτηση μιας απλής μορφής εκεί που αναμενόταν μια σύνθετη. Εξαιτίας της, μερικές φορές η ποίηση αποκτά δυσπρόσιτη μορφή και συνορεύει με το παράλογο. Εκεί χρειάζεται η μαεστρία του ποιητή: να χαλιναγωγήσει την έκφρασή του έτσι ώστε να τη χρίσει με αληθοφάνεια.

Τελικά, ως πράξη, η ποίηση βρίσκεται στα όρια του λογικού και του παραλόγου, του συνειδητού και του ασυνείδητου, της πραγματικότητας και του ονείρου, του κενού και του παντός, του ανθρώπινου και του θεϊκού, του αθάνατου και του θνητού. Δεν είναι τυχαίο το ότι η UNESCO καθιέρωσε την 21η Μαΐου, ημέρα εαρινής ισημερίας, ως ημέρα ποίησης. Είναι κατά την ισημερία που επιτυγχάνεται η βέλτιστη ισορροπία ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι και είναι κατά την άνοιξη που συντελείται οργασμός δημιουργίας στη φύση.

Για να γράψει κανείς ποίηση, να δημιουργήσει δηλ. κάτι νέο και όχι απλά να περιγράψει την υφιστάμενη κατάσταση ή την προσωπική του εμπειρία, μετακινείται και κοιτάζει πίσω από αυτές, ανιχνεύει δηλ. τα φαινόμενα που τις προκαλούν, την ουσία τους και γι’ αυτήν μιλά. Τότε το ποίημά του, η δημιουργία του, είναι αρθρωμένο σε πανανθρώπινη γλώσσα, σε μια γλώσσα που περικλείει ανθρωπιά και σ’ αυτήν αναγάγει. Έτσι ικανοποιείται η «λανθάνουσα κοινή ανθρώπινη ανάγκη για ουρανό», όπως υπέδειξε ο Μίλτος Σαχτούρης.

Μόνο όταν καταφέρουμε να γράψουμε ξανά ποίηση έτσι όπως την είπαμε πιο πάνω, θα μπορέσουμε να ανοίξουμε το κλειστό, αυτοαναφορικό σύμπαν στο οποίο αυτή έχει συρρικνωθεί και να το παραδώσουμε ξανά στον αναγνώστη, γεφυρώνοντας το χάσμα που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα σ’ αυτόν και τον ποιητή. Τότε θα ικανοποιηθεί και το αίτημα της ποίησης που αφορά την επικοινωνία, διότι ο ποιητής δεν γράφει για τον εαυτό του, αλλά για τον Άλλον. Ακόμη κι ο Θεός φαίνεται το ίδιο να έκανε όταν μας παρέδωσε τον κόσμο. Δεν εξηγείται αλλιώς πώς «κατά λάθος, ο κόσμος είναι μια ποίηση», όπως έγραψε ο Τάσος Λειβαδίτης…


Χριστίνα Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου