Τετάρτη, 10 Ιουλίου 2013

Ποίηση και πρόζα: Charles Baudelaire όσο και Θωμάς Τσαλαπάτης

Για να διαχωρίσει κανείς την ποίηση και την πρόζα αλλά και να τις φέρει κοντά ώστε να δει πόσο μοιάζουν και πού διαφέρουν, χρειάζεται να είναι σίγουρος για τα όριά τους, εγχείρημα δύσκολο και λεπτό. Πώς να ιχνηλατήσει κανείς τις λεπτές διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα σε λογοτεχνικά είδη, ιδιαίτερα όταν οι ίδιοι οι δημιουργοί ελάχιστα ενδιαφέρονται για την κατάταξη του έργου τους...;

Ο ρυθμός τόσο ως έννοια όσο και ως αποτέλεσμα μιας άρτιας γραφής θα μπορούσε να είναι ένας κοινός άξονας προσέγγισης ανάμεσα στην ποιήση και την πρόζα. Όταν ο Charles Baudelaire έγραφε τα Μικρά ποιήματα σε πρόζα (Le Spleen de Paris ou Petits Poèmes en prose) στην πραγματικότητα έθετε τις βάσεις για ένα νέο καθεστώς γραφής απαλλαγμένο από τις μέχρι τότε κλασσικές δομές της ποίησης. Για τον Baudelaire έχουν γραφτεί πολλά, ίσως μάλιστα και να έχουν γραφτεί όλα, το να επαναληφθούν έδω θα ήταν στην καλύτερη περίπτωση ανιαρό, σίγουρα ελάχιστα χρήσιμο. Αυτό όμως που έκανε το συγκεκριμένο έργο τόσο ενδιαφέρον και εν τέλει ριζοσπαστικό, ήταν το ότι σε ένα κείμενο που διεκδικεί μια θέση στην ζώνη «μετά τα όρια της ποίησης και πριν τα όρια της πρόζας» υπάρχει ο χώρος για να ξετυλιχθούν τα αντίθετα και τελικά να συνυπάρξουν. Ξεφεύγοντας από τα στενά όρια του παραδοσιακού στίχου και παρόλο που τον χειριζόταν με την ικανότητα και το ταλέντο που του αναγνωρίζουμε όλοι, ο Baudelaire δημιούργησε ένα λογοτεχνικό χώρο αρκετά ευρύ ώστε να χωρέσει τις έννοιες χωρίς να τις περιορίζει: το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που κινείται σε μια ενδιάμεση ζώνη και τελικά ισορροπεί σε μια κατ’εξοχήν δυναμική κατάσταση.

Ο ρυθμός είναι το στοιχείο που εξασφαλίζει την συνοχή τόσο στην ποίηση όσο και στην πρόζα, βρίσκεται πέρα από τις έννοιες και τις εικόνες, έμμετρες ή μη, προέρχεται και ισχυροποιείται στις λέξεις και στους δεσμούς τους, δίνει στο κείμενο τα στεγανά που χρειάζεται για να σταθεροποιηθεί και τελικά να διαγράψει την δική του αυτόνομη πορεία. Όσο λοιπόν ο ρυθμός είναι ακριβής και οι ισορροπίες εδραιωμένες, ο ποιητής μπορεί να δημιουργεί ένα έργο που από τεχνικής άποψης κινείται στα όρια, και αυτό με επιτυχία.

Η μουσικότητα που στην ποίηση εξασφαλίζεται κατά κύριο λόγο από την ομοιοκαταληξία και την ορισμένη φόρμα, στο πεζό ποίημα γεννιέται μέσω πιο ελαστικών διαδρομών. Στο ξημέρωμα είναι σφαγή κ. Κρακ, ο Θωμάς Τσαλαπάτης δημιουργεί ένα καθόλα ποιητικό σύμπαν με κύριο εργαλείο την πρόζα. Χρησιμοποιεί την πρόζα σαν καμβά για μια υπερρεαλιστική πραγματικότητα αποτελούμενη από θαρραλέους ήρωες που κινούνται στα όρια μιας ποίησης αναμενόμενης και ενός καθόλα απρόβλεπτου λογοτεχνικού αποτελέσματος. Ο λυρισμός είναι μάλλον απών, όπως συχνά συμβαίνει στην σύγχρονη πρόζα, όμως ο αναγνώστης ακούει ξεκάθαρα τον στίχο που κρύβεται ανάμεσα στις λέξεις και πίσω από τις γραμμές. Καθημερινές σκηνές φιλτράρονται μέσα από το καλειδοσκόπιο της ποιητικής προσέγγισης και οι ήρωες παρόλο που έχουν οστά και σάρκα χάρη στην πρόζα, κινούνται στο άυλο και το απροσμέτρητο της ποίησης.

Μια ονειρική καθημερινότητα, όσο οξύμωρο και αν φαίνεται αυτό, που μπορεί να συστεγάσει το προβλέψιμο και το αναμενόμενο με το απροσδόκητο και το ανείδωτο, χωρίς αυτή η συνύπαρξη να υποβαθμίζει τις λογοτεχνικές σταθερές του είδους. Στο έργο του Τσαλαπάτη δεν υπάρχει αντιπαράθεση μεταξύ πρόζας και ποίησης αλλά συχρονισμός δυνατοτήτων γραφής, με αποτέλεσμα κείμενα φωτισμένα από διαφορετικές γωνίες, ειδωμένα σε όλες τους τις διαστάσεις: αυτές του δημιουργού αλλά και αυτές του αναγνώστη.

Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου