Πέμπτη, 2 Μαΐου 2013

Το μισογεμάτο ποτήρι της σύγχρονης ποίησης

Αν κάποιος διαβάσει το στιγμαΛόγου θα μείνει με την εντύπωση ότι δεν έχουμε τίποτα καλό να πούμε για τη σύγχρονη ελληνική ποίηση και ότι δυσκολευόμαστε να εντοπίσουμε ποιοτικά βιβλία για να προτείνουμε. 

Αυτό, εν μέρει, είναι αλήθεια. Όσο κι αν η πλειοψηφία των εκδοτικών οίκων προσπαθεί να πείσει για το αντίθετο, με αμέτρητες εκδόσεις ποίησης που δείχνουν -υποτίθεται- τη σύγχρονη άνθισή της, όσο και αν η κριτική αναδεικνύει κάθε συλλογή σε μικρή ή μεγάλη επιτυχία, η αλήθεια δεν κρύβεται: ο εντοπισμός μιας ικανοποιητικής, έστω, ποιητικής συλλογής είναι τρομερά δύσκολος.  

Συχνά, λοιπόν, οδηγούμαστε στο στίγμαΛόγου να παραγνωρίζουμε τα θετικά της σύγχρονης ελληνικής ποίησης, τα οποία, αν και λίγα, είναι υπαρκτά, τουλάχιστον για όποιον θέλει να ψάξει στα πίσω ράφια.

Η κατακόρυφη πτώση του ποιοτικού κριτηρίου των περισσότερων εκδοτικών οίκων και η σταδιακή εξαφάνιση της κριτικής, ελέω της ποιητικολογοτεχνικής κλίκας και των εδώ και (τουλάχιστον) δεκαετιών οικονομικής κρίσης στο χώρο, έχει απελευθερώσει την ποιητική γραφή σε βαθμό που, η επική της αποτυχία, έχει σπείρει μελλοντικές επιτυχίες. 

Σήμερα (έστω σε μεγάλο βαθμό θεωρητικά προς το παρόν) η ποίησή μας είναι πιο ελεύθερη από ποτέ, δεν δεσμεύεται από φόρμες, από ρεύματα ή τα καπρίτσια των "πνευματικών ιθυνόντων". Οι σύγχρονοι ποιητές έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν τις επιρροές τους από μια ελληνική "προϊστορία" που έχει κατακτήσει ορισμένες εντυπωσιακές κορυφές. 

Αυτή η ελευθερία είναι ένας από τους λόγους που επικρατεί τούτο το εκτεταμένο χάος, το οποίο με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα επανέλθει στην τάξη, αργά ή γρήγορα, όταν οι καιροί και το κοινό αναγνωρίσει εκ νέου την ανάγκη για μια εις βάθους κοινωνική εξομολόγηση.

Το χαρακτηριστικό του εγωισμού, αναπόφευκτα, βρίσκεται συχνά στον πυρήνα αυτού του χάους. Δίχως "χαλινάρια" από κανέναν και από πουθενά, οι περισσότεροι σύγχρονοι ποιητές ασκούν "πολιτική". Που σημαίνει γράφω ό,τι θέλω και το ονομάζω όπως θέλω, δίχως να με αγγίζουν νόμοι, κανόνες, προοπτικές. 

Αν μπορεί σήμερα να υπάρξει ένα ρεύμα στη χώρα μας αυτό είναι του συγγραφικού ατομισμού, η πλήρης κατάλυση οποιασδήποτε ποιητικής λογικής, μετρικής ή σύνθεσης, με σκοπό να λάβει ή να επιβεβαιώσει κάποιος τον τίτλο του "ποιητή". Είναι αστείο, π.χ., στο facebook, να βλέπω γνωστούς ποιητές να δημοσιεύουν αναρτήσεις που αφορούν, στο περιτύλιγμα, την ποίηση, αλλά στην ψίχα μόνο τον εαυτό τους και την λυπηρή ματαιοδοξία τους. 

Η έπαρση, μην ξεχνάμε, είναι συχνά φαινόμενο έλλειψης ταλέντου και όχι κατοχής του.

Συμβάντα όπως αυτά είναι, γενικά, και παραδείγματα έλλειψης ποιητικής ηθικής (και αισθητικής πολλές φορές) απέναντι στο κοινό, αλλά δεν είναι, φυσικά, καθόλου σύγχρονα. Εντούτοις, τα αναφέρω εδώ γιατί η έντασή τους δεν έχει προηγούμενο, καταδεικνύοντας κατά τη γνώμη μου την ανάγκη του ποιητή, ειδικά του νέου ποιητή, να αφοσιωθεί στη στήριξη και προώθηση της τέχνης του με έναν, πλέον, καταιγιστικό τρόπο.

Εκεί που παλαιότερα ανάμενε και προσευχόταν (και πάλι αν το ήθελε ο Θεός των λαβυρινθωδών συμπτώσεων) να αποκτήσει μια μικρή πρόσβαση σε μια σταγόνα κοινού, σήμερα, ο ποιητής, μοιάζει να έχει στα χέρια του πολύ μεγαλύτερη δύναμη, έστω και αν τις περισσότερες φορές, προς το παρόν, επαναλαμβάνουμε, δεν μπορεί καν να το μυριστεί. 

Η περίοδος αυτή, έτσι, δε δύναται να χαρακτηριστεί ως περίοδος παραγωγής έργου αλλά ως περίοδος ζυμώσεως. Η ποιητική γραφή, οδηγημένη από την ελευθερία και τον εγωισμό που αναφέραμε παραπάνω, βρίσκεται σήμερα σε πλήρη σύγχυση. Μην εκπλήσσεστε λοιπόν όταν ανακαλύπτετε βιβλία με ποιήματα ομοιοκαταληξίας, ελεύθερο στίχο, αμιγώς τεχνικά, φουτουριστικά, υπερρεαλιστικά, εικονιστικά, ντανταϊστικά, λυρικά και ούτω καθεξής να προσπαθούν να ταιριάξουν ως αταίριαστα κομμάτια σε ένα ποιητικό παζλ.

Αν η τελευταία "πραγματικά ποιητική γενιά", αυτή του '70, μας γνώρισε έναν κόσμο στεγνό, δίχως χρώμα και διέξοδο, καταθλιπτικό και επαναλαμβανόμενο, η "σημερινή γενιά" μπορούμε να πούμε ότι τσαλαβουτάει ή χτυπιέται, απεγνωσμένα ή χαρωπά, σαν να πεθαίνει ή να γεννιέται μέσα σε μια πρωτόγνωρη πολυφωνία, ποικιλία ή ξεκάθαρη χαζομάρα.

Όπως πάντα, εξαρτάται πώς βλέπει το ποτήρι κανείς (ίσως). 

Η.Θ. Παππάς

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου