Τετάρτη, 3 Απριλίου 2013

"Παράσταση ήττας" του Χάρη Μελιτά


Δεν ασχολούμαι με ποιητικά βιβλία ή ποιητές που δεν με προκαλούν και που δεν έχουν στόχο. Ακόμα και αν μία συλλογή υποφέρει, κατά τη γνώμη μου, από σφάλματα που μου στερούν την απόλαυσή της, στην περίπτωση που υπακούει στις παραπάνω συνθήκες, θεωρώ, αν μη τι άλλο, ότι έχει λόγο ύπαρξης.  

Η "Παράσταση Ήττας" του Χάρη Μελιτά, το τελευταίο βιβλίο του ικανού ποιητή που εκδόθηκε από τον Μανδραγόρα, ανήκει στην κατηγορία που περιέγραψα παραπάνω. Πρωτίστως, βέβαια, στην κατηγορία αυτή ανήκει ο ίδιος ο ποιητής, ο οποίος είναι φανερό ότι δεν στήνει ξόβεργες μήπως και πιάσει ένα ή δύο νοήματα, αλλά συνθέτει καλοστημένες και περίτεχνες παγίδες, μέσα από τις ποιητικές του αδυναμίες, που πρώτα από όλα σκοπό έχουν να εγκλωβίσουν τον εαυτό του. Με την καλή έννοια.

Είναι λοιπόν δύσκολο να μη σεβαστείς έναν ποιητή που σκοπό δεν έχει να ανυψώσει το εγώ του γράφοντας αυτοαναφορικές και ακατανόητες βλακείες, ως "μεγάλος ποιητής", αλλά να το σύρει από τα μαλλιά και να το βασανίσει. Αναμενόμενα, έτσι, ο σαρκασμός, η πικρία, το παράπονο και μια ιδέα μαύρης κωμωδίας κυβερνούν τα ποιήματα της συλλογής, δημιουργώντας ένα πλαίσιο όπου η προσωπική οπτική προσπαθεί να απαθανατίσει μιαν άλλη, ευρύτερη και πάνω από όλα καθημερινή. 

H "Παράσταση Ήττας" διατηρεί σχετικά το ύφος του "Εραστή Ειδώλων", αν και θεματικά διακρίνεται μια ανάγκη για ακόμα μεγαλύτερη έκφραση της κοινωνικής κατάρρευσης, της ανθρώπινης κατάρρευσης. Ο λόγος που αυτή ικανοποιείται, στο βαθμό που ικανοποιείται, είναι η ηθελημένη αποστασιοποίηση από τη δήθεν λυρική έκφραση, με την οποία έχουμε μπουχτίσει από τόσους και τόσους, και η αφοσίωση σε μια άκαμπτη εικόνα της πραγματικότητας, όπως αυτή φιλτράρεται μέσα από το βλέμμα του ποιητή και καρφώνεται σαν βέλος στον αναγνώστη.

Μη σας εκπλήξει, λοιπόν, αν η συναισθηματική βία που συχνά ασκεί ο Μελιτάς στους ήρωές του, δηλαδή στον εαυτό του, περάσει κάποιες φορές και σε σας, δίχως να το καταλάβετε, ελέω φυσικά των μηχανισμών που περιέγραψα παραπάνω. 

Αν αυτό είναι το στίγμα της ενοχής που κατατρέχει τον ποιητή ή το κριτικό μάτι που γεννάται από την απόγνωση, είναι δύσκολο να εντοπιστεί. Κάποιοι στίχοι του Μελιτά, ούτως ή άλλως, στήνονται με τέτοιο τρόπο ώστε μέρος της ουσίας τους να παραμείνει στον ποιητή, ίσως για να προστατέψει τον αναγνώστη (αλλά μάλλον για να προστατέψει τον εαυτό του). 

Αυτή η υποχρέωση και ηθική στάση των ποιημάτων του Μελιτά περνάει ατόφια, μιας και σπάνια θα νιώσει κάποιος ότι διαβάζει κάτι προσποιητό, ένας στόχος που επιτυγχάνεται από την αίσθηση νεότητας που αποπνέει η γρήγορη, άμεση και δίχως παρακαμπτήριες γραφή. 

Μέσω της τεχνικής -ο Μελιτάς έχει αξιοπρόσεκτη τεχνική- δημιουργείται ένα στιβαρό σύνολο, που συνδυάζει με επιτυχία την απελπισία και την αγριότητα της νεότητας με την πικρία και την παραίτηση της εμπειρίας.

Τα επιτεύγματα της συλλογής, βέβαια, αντισταθμίζονται -ως ένα βαθμό- από μειονεκτήματα που κάνουν συχνά-πυκνά την εμφάνισή τους. Η επανάληψη βασικών μοτίβων και ύφους, ενίοτε, προσγειώνουν απότομα τη συλλογή, ενώ είναι φανερό ότι, προς το τέλος, η έμπνευση έχει παραδώσει ολοκληρωτικά τα ηνία στην τεχνική. 

Επίσης, η "χαϊκού προσέγγιση" που τυλίγεται συχνά στη ραχοκοκκαλιά της συλλογής σπάει το ρυθμό και τεμαχίζει άδικα πολλά ποιήματα, που αντί να ρέουν ελεύθερα στην ανάγνωση, σκοντάφτουν και σταματούν άδοξα στις τελείες.

Η επιθυμία του Μελιτά, λοιπόν, να μας επιστήσει την προσοχή σε συγκεκριμένες στιγμές ή να αποδώσει τη δυναμική ορισμένων στίχων και νοημάτων, ακολούθως, ακινητοποιείται από την απαρχαιωμένη αυστηρότητα ενός ύφους που δεν φαίνεται να ταιριάζει καλά με το αντίστοιχο του Μελιτά. 

Όπως είπα, όμως, είναι δύσκολο να μη σεβαστώ ένα βιβλίο που έχει σκοπό και ξέρει να προκαλεί. Εύχομαι ο Μελιτάς να καταφέρει να ανανεωθεί στο επόμενο βιβλίο του, τόσο σε ύφος όσο και σε μοτίβα, για να μπορέσει έτσι να μας δώσει, κατά τη γνώμη μου πάντα, ακόμα πιο ουσιαστική ποίηση. 

Η.Θ. Παππάς
Πατήστε για να δείτε επιλογές από την "Παράσταση Ήττας"

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΦΑΙΡΕΣΗΣ

Κατ' αρχήν αφαιρώ το περίβλημα.
Ακολούθως, πτερύγια
ουρά και κεφάλι.
Επιπλέον υπολείμματα σπλάχνων
περιττά λίπη
και κάτι ενδιάμεσα κόκαλα
"κίνδυνος-θάνατος" για το στομάχι.
Στο τέλος μένει η ραχοκοκαλιά
που καταλήγει μετά της φύρας
στον πλησιέστερο κάδο απορριμμάτων.

Λυπάμαι μόνο τις αδέσποτες γάτες
όταν (απο)συνθέτ ένα ποίημα.

ΕΚΛΑΜΨΗ

Την ώρα της παρέλασης της ίλης
-στιγμές πριν πέσουν τ' άλογα στη μάχη-
συνέβη κάτι αλλόκοτο στην ιστορία.
Ο βασιλιάς είναι γυμνός
φώναξε ένα αγόρι, διακόπτοντας
το παραμύθι που δυνάστευε τον κόσμο.

Πρώτη φορά στα χρονικά και τελευταία.
Έκτοτε, κάθε βασιλιάς πήρε τα μέτρα του.
Μοίρασε μαύρα ματογυάλια στα παιδιά
για το καλό τους, είπαν οι εχέφρονες.
Να πολεμούν υπό σκιάν ανελλιπώς
και να μη βλέπουν αστραπές στις παρελάσεις.

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΑΠΑΝΗ

Κηδεύτηκε χτες, μεταξύ συγγενών και φίλων.
Λίγοι λεκέδες πορφυροί στο πεζοδρόμιο
θα τον θυμίζουν το πολύ ως το φθινόπωρο
μέχρι να βάψουν τη βροχή και να χαθούνε.
Εκεί, μπροστά στης τράπεζας τις σκάλες
στερνή φορά στο πλήρωμα του Μάρτη
το σώμα κι η ψυχή αγκαλιαστήκανε
σε μια φιγούρα σκοτεινή, απεγνωσμένη.
Προτού προφτάσει τον ληστή, τον πρόφτασε η νύχτα.
Αποκοτιά, συμπέραναν οι συντηρητικοί.
Δεν είναι εποχή για υπερβάσεις.
Άστοχη κίνηση, γνωμάτευσαν οι άλλοι.
Οι τράπεζες μας πίνουνε το αίμα.
Συνωστισμός από ιδέες ερμαφρόδιτες
σε εύθραυστες βιτρίνες ασφαλείας.
Λογιστική της παρακμής. Λευκή σημαία.

Κηδεύτηκε χτες, μεταξύ συγγενών και φίλων.
Το αύριο κηδεύτηκε μαζί του.
Δημόσια Δαπάνη.

ΤΟ ΕΝΥΔΡΕΙΟ

Από τις άδειες κόγχες των ματιών
ποτάμια φρέσκο αίμα αναβλύζουν
κυλάνε σαν απόκληρη στρατιά
στα αδιέξοδα νερά του ενυδρείου.

Κι εμείς πίσω από κρύσταλλα βαριά
στα βράγχια μας κρεμάμε το βραχνά
προσμένοντας δολώματα πλαστά
και παραμύθια δανεικά ν' αγκιστρωθούμε.

ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΗΤΤΑΣ

Απ' όλο το αέναο θεατρικό παιχνίδι
"Τα έργα και οι μέρες του ανθρώπου"
απολαμβάνω μόνο τα διαλείμματα.
Ειρήνης.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου