Τρίτη, 23 Απριλίου 2013

Εποχή - Ποιητές σημειώσατε 2

Περιφερόμενος από βιβλία σε βιβλία, περιοδικά σε περιοδικά, blog σε blog και, αναμενόμενα, στο χαώδες facebook, συχνά πυκνά πέφτω πάνω σε μερικές φράσεις-κλειδιά που προσδιορίζουν το πρόσωπο της σύγχρονης ποίησης. 

Το προσδιορίζουν, θέλω να πω, όχι με μια ολιστική έννοια, αλλά θέτουν τρόπον τινά μια σκιαγράφηση και μια θεώρηση του προσώπου αυτού. Και ναι, όταν αναφέρομαι στο "σύγχρονο πρόσωπο" εξαιρώ φυσικά ποιήτριες και ποιητές όπως, π.χ. η Κική Δημουλά, ο Νάνος Βαλαωρίτης ή η Λένα Παππά, που έχουν ήδη περάσει στο συλλογικό συνειδητό ως "πολύ κλασικοί" για να θεωρούνται σύγχρονοι. 

Αυτές οι φράσεις-κλειδιά, λοιπόν, συνήθως περιστρέφονται γύρω από τον άξονα της εξής και μίας φράσης: "η γενιά μας, η εποχή μας, δεν έχει μεγάλα γεγονότα για να βγάλει μεγάλους ποιητές". Πάνω σε αυτή τη φράση θα διαβάσετε πολλαπλές παραλλαγές, δικαιολογίες για τη φτωχή ποιητική παραγωγή μας, που μεταφέρουν το βάρος από τον "ποιητή" στην "εποχή". 

Η κεντρική αυτή φράση και οι παραλλαγές της στηρίζονται πάνω στη θεωρία ότι οι εποχές είναι υπεύθυνες για την παραγωγή ποιοτικής τέχνης και ότι ο ποιητής, ως πίδακας, ξεπηδάει από το σαπισμένο υπέδαφος των εποχών για να τις ποτίσει, ως άλλο άνθος που πλημμυρίζει με το άρωμά του τον αέρα. 

Βέβαια, αυτά είναι χαζομάρες και - στην καλύτερη περίπτωση - μια φαύλη μοίρα. Οι άνθρωποι είναι υπεύθυνοι για τις εποχές και οι εποχές για τους ανθρώπους και οι άνθρωποι για τους ανθρώπους,οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για τις εποχές και ούτω καθεξής, τούμπαλιν και ανάθεμα. 

Πρόκειται για ένα άλυτο μυστήριο που τείνει στο άπειρο της βλακείας, όπως το γνωστό "το αυγό έκανε την κότα ή η κότα το αυγό"; 

Παρόλα αυτά, κανένας δεν μοιάζει να καταλαβαίνει το αυτονόητο: ότι το να μεταθέτεις τις δικές σου αποτυχίες στην εποχή που εσύ δημιουργείς, ουσιαστικά διπλασιάζεις το βάρος τους που καταλήγει, αναγκαστικά, πάλι στις δικές σου πλάτες. 

Εγώ, εγώ, εγώ, εγώ
Το γεγονός ότι η ποιητική μας παραγωγή είναι φτωχή δεν έχει σε καμία περίπτωση να κάνει με την "φτωχή" εποχή μας. Δόξα τον Θεό, η εποχή μας, τα τελευταία 20 χρόνια της ελληνικής εποχής μας, είναι γεμάτα με κοινωνικούς πολέμους, την κατάρρευση της μεταπολιτευτικής κουλτούρας σε όλο της το μεγαλείο, τη σταθερή απαλλοτρίωση και των τελευταίων στοιχείων της ελληνικής ταυτότητας, την άνοδο του παραδοσιακού ρατσισμού και τη γενικότερη, είναι η αλήθεια, πτώση του ελληνικού ανθρωπισμού, έστω και με την τουριστική έννοια. 

Άρα, τα θέματα, όπως βλέπετε, είναι πολλά και ποικίλα, και μέσω αυτών γεννιούνται άλλα και άλλα τόσα, ικανά να δώσουν τροφή σε δύο και τρεις γενιές ποιητών. Καλών ποιητών. 

Εντούτοις, η εποχή αυτή, όπως και κάθε εποχή που σέβεται τον εαυτό της, ζητάει ένα πράγμα από τους καλλιτέχνες και δη τους ποιητές: να βάλουν στην άκρη τον εγωισμό τους και να ταπεινωθούν μπροστά της, να γίνουν όργανά της κι έτσι, μέσω αυτής, όχι μόνο να την λειτουργήσουν αλλά και να την οδηγήσουν -το εννοώ- ξανά στο φως. Το ποιητικό, έστω, φως. 

Όπως έχετε καταλάβει αυτό όχι μόνο δεν γίνεται, αλλά αυτή η τάση προς παράδοση στην εποχή, αυτή η απαίτηση των καιρών, περιφέρεται συχνά από στόμα σε στόμα (και από στίχο σε στίχο) ως κάτι αναχρονιστικό, μια τροχοπέδη -άκουσον άκουσον- για την ποιητική έμπνευση. 

Με άλλα λόγια, μην σας κάνει εντύπωση αν, σε λίγο καιρό, ο τίτλος, π.χ., του "εθνικού ποιητή" δεν θεωρείται απλώς ένα κλισέ ή ένας ντεμοντέ προσδιορισμός, αλλά κάτι παντελώς αρνητικό. 

Πρόκειται, φυσικά, για απλές δικαιολογίες, αμυντικούς μηχανισμούς αν θέλετε, που ωθούν τους ποιητές να γράφουν αρλούμπες με μοναδικό σκοπό να εντυπωσιάσουν την όποια "ελίτ", άλλοτε οδηγημένοι από την έλλειψη ταλέντου, άλλοτε από κάποιο ανώτερο κόμπλεξ κατωτερότητας και άλλοτε από τα εκατοντάδες βιβλία "ποιητικής θεωρίας" που έχουν καταβροχθίσει. 

Το τομάρι μας να σώσουμε, δηλαδή, στα έτη των ετών, το μυρμήγκι τη φήμη μας και, όλα τ' άλλα, να πάνε να πηδηχτούν. 

Και πρώτα απ' όλα η εποχή. 

Μια εποχή που το μόνο που ζητάει είναι να επιστρέψει σε πιο απλές ημέρες, να βρει το δρόμο της από το σκοτάδι και να στηριχτεί πάνω σε ποιητές που, το πρώτο που σκέφτονται, δεν είναι η ματαιοδοξία τους και ο ευτελής συναισθηματισμός τους, αλλά κάτι μεγαλύτερο από αυτούς τους ίδιους. 

Δυστυχώς, δεν υπάρχει πλάσμα πιο προσκολλημένο στο ψέμα από τον ποιητή. 


Ηλίας Θ. Παππάς


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου