Σάββατο, 22 Δεκεμβρίου 2012

"Μέθεξις" του Χρήστου Κουτσοκλένη


Ο Χρήστος Κουτσοκλένης έχει εκδώσει επτά συλλογές, έξι αμιγώς ποιητικές (Λεκτικές Αναζητήσεις - 1985, Μεταξύ του Όντος και του Μη Όντος - 1986, Παράταση Αναπνοής - 1993, Αισθήσεων Αναπαλμός - 1994, Δίνη - 1999, Κρυστάλλινες Σκιες - 2009 και μία έβδομη, την πιο πρόσφατη (Μέθεξις - 2012), η οποία τοποθετείται στο μεταίχμιο μεταξύ ποίησης και πεζού.

Πολλά έχουν γραφτεί (Ρούλα Καλαρά, Μηνάς Νιτσόπουλος) για τον «αυστηρό, λιτό, δωρικό» τόνο των ποιημάτων του ή τη «δωρική λιτότητα με ιωνικό πνεύμα» (Ανέστης Ακριτίδης). Ο Κουτσοκλένης σίγουρα είναι επιγραμματικός (όπως τον χαρακτήρισε ο Θ. Χριστόπουλος), αποφθεγματικός. Όμως η ποίησή του είναι ποίηση των αντιθέσεων και της μετουσίωσης: μπορούμε σίγουρα να ψηλαφίσουμε, σχεδόν να αγγίξουμε το πώς ο ατόφιος θαυμασμός του για το αρχαιοελληνικό κάλλος, το Βυζάντιο και τον ηρωισμό των νεότερων χρόνων μεταμορφώνεται στην ειλικρινή συμπόνια για τα αδιέξοδα του σήμερα. Ιδίως σε σχέση με τα αδιέξοδα αυτά, ο στίχος του γίνεται κάποτε σκληρός και απαισιόδοξος, ίσως επειδή πάντοτε τον διατρέχει μια ειλικρινής διάθεση για ενδοσκόπηση και απολογισμό. Οι ήρωες των ποιημάτων του είναι μάλλον αντι-ήρωες που αρθρώνουν λόγο υπερβατικό, με έντονα φιλοσοφική διάθεση, ελεύθερο και ρέοντα, απαλλαγμένο από τυπολατρικά στοιχεία.

Παρότι η προτελευταία του ποιητική συλλογή, Κρυστάλλινες Σκιες, φάνηκε να κάνει μια στροφή προς το πιο επιτηδευμένο, η Μέθεξις επανήλθε στον τρόπο διαχείρισης του λόγου που βλέπαμε στις παλαιότερες συλλογές του, από τις οποίες δεν διαφοροποιείται παρά μόνο στη φόρμα: δεν κατατάσσεται με ασφάλεια ή ευκολία στην ποίηση, όμως είναι έντονα ποιητική - τόσο, που θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για «ποίηση εγκιβωτισμένη σε φόρμα πεζού». Το περιεχόμενό της αφορά τα τεκταινόμενα στην πλατεία Συντάγματος την εποχή των πολυπληθών συγκεντρώσεων των Αγανακτισμένων. Μεταδίδει με αμεσότητα και ειλικρίνεια το κλίμα της «πλατείας», ενώ την ίδια στιγμή αναδεικνύει αμέτρητα συναισθήματα και διαθέσεις του προσώπου που αφηγείται, ανάμεσα σε αυτά τον έρωτα (όπως στο «Έχω», την  «Κατάληξη» και την «Αλήθεια»), την απογοήτευση («Η μόνη ελπίδα», «Ο δρόμος της Επιστροφής», «Κάποια δειλινά»), τον λεπτό κυνισμό («Το πηγάδι», «Πιθανες αιτίες»), τον ηρωισμό («Χρέος»). 

Η Μέθεξις πραγματεύεται το πολυδιάστατο της πραγματικότητας, όπως αποτυπώνεται στην ψυχή που ξεχειλίζει και ενώνεται όχι μόνο με τις ψυχές των άλλων ανθρώπων (αγωνιστών, κλοσάρ, κλπ.) ή ζώων, αλλά ακόμη και με τα αντικείμενα γύρω: τα παγκάκια, τις πλάκες, το σιντριβάνι, το Χριστουγεννιάτικο δέντρο. 

Η συλλογή αναπτύσσει δυναμική όταν τη διαβάζει κανείς σαν ενότητα από την αρχή έως το τέλος. Η επιστροφή κάθε κειμένου στο σημείο αναφοράς, την πλατεία, δημιουργεί μια κεντρομόλο που εντείνει τα νοήματα και το εφέ της επανάληψης με την πρόσθεση κάθε κειμένου  στα προηγούμενα. Αντίθετα, ο δυναμισμός μετριάζεται όταν τα κείμενα αποκόπτονται από το σύνολο. 


Όπως σε κάθε συλλογή, ποιητική ή άλλη, κάποια από τα κείμενα είναι περισσότερο αδύναμα ή αδιάφορα από τα υπόλοιπα, όπως τα: «Όνειρα και εφιάλτες», «Της νύχτας τα καμώματα», «Ευτυχία». 

Η πορεία του Χρήστου Κουτσοκλένη μέσα στο χρόνο προμηνύει όμορφες στιγμές ανάγνωσης για το μέλλον, οι οποίες είναι βέβαιο ότι θα έρθουν, παρότι έχει ήδη βάλει τον πήχη ήδη αρκετά ψηλά.



X. Λ.
***

Ο Χρήστος Κουτσοκλένης για τον εαυτό του και την ποίηση:

(αποσπάσματα από συνέντευξη στη Χριστίνα Λιναρδάκη, περιοδ. Έρεισμα, τεύχος 28-29, άνοιξη-καλοκαίρι 2002)

«Το απλό στιλ είναι για μένα πιο οικείο και φυσικό. Οι εκφραστικές μου δυνατότητες και ο χαρακτήρας μου βρίσκουν διέξοδο κατ’ αυτόν τον τρόπο. (…) αν κάτι μπορείς να το πεις με δύο λόγια, γιατί να το πεις με εκατό; Είναι καλύτερο, πιστεύω, η ποίηση να λειτουργεί ακαριαία»
«Το να φοβάσαι την κριτική ή την άποψη των άλλων σε αποπροσανατολίζει. Καλό είναι να λαμβάνεις υπ' όψιν σου τις απόψεις αυτές και να δεις ποια σημεία τους σε βοηθούν να βελτιωθείς. Μιλώ πάντα για τις καλόπιστες κριτικές και απόψεις. Οι κακόπιστες δεν έχουν νόημα»
«Δεν πρέπει να ξεχνάμε δύο πράγματα: ότι οι Έλληνες είναι κατ’ εξοχήν ποιητικός λαός, μας έχει καλύψει η ποίηση σα μέσο έκφρασης και ότι είναι καλό να υπάρχουν πολλοί γράφοντες κι ενασχολούμενοι με την ποίηση και τη λογοτεχνία, γιατί έτσι θα αναδειχθούν πολλές κορυφές, πολλά ορόσημα».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου