Δευτέρα, 26 Νοεμβρίου 2012

Η θεματική του θανάτου στη λογοτεχνία (σύντομο σημείωμα)


Ένα από τα βασικά καθήκοντα της λογοτεχνίας είναι να επιβάλλει μια δομή στη ζωή και στον θάνατο, νοηματοδοτώντας και τα δύο. Προσπαθεί δηλ. η λογοτεχνία, όπως ακριβώς η επιστήμη, να κατανοήσει και να εξηγήσει τον κόσμο στον οποίο ζούμε, αλλά και να ερμηνεύσει το ρόλο μας ως μετέχοντες στην ανθρώπινη κατάσταση.

Δεν είναι λοιπόν παράξενο που το λογοτεχνικό έργο στο οποίο εμφανίζεται για πρώτη φορά η θεματική του θανάτου είναι και το αρχαιότερο. Μιλάμε για το έτος 2000 πΧ και το σουμερικό Έπος του Γκιλγκαμές. Ακολουθούν η Παλ. Διαθήκη (λίγο μετά τον 9ο αι. πΧ) με τη δολοφονία του Άβελ από τον Κάιν, ο θάνατος του Πάτροκλου στην Ιλιάδα (στα 700 πΧ) και  του Σωκράτη στον Φαίδωνα του Πλάτωνα (στα 400 πΧ) και, φυσικά,  αμέτρητοι ήρωες και έργα μέχρι την εποχή μας.

Στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία, η θεματική του θανάτου πρωτοεμφανίζεται κυρίως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αι. σε ιστορικά μυθιστορήματα όπως της Πηνελόπης Δέλτα ή του Ηλία Βενέζη, οι οποίοι εμπνεύστηκαν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Βαλκανικό Έπος και τη Μικρασιατική καταστροφή. Το ίδιο περίπου μοτίβο ακολουθείται και στη μεταπολεμική περίοδο (1945-1960) και μόνο αργότερα, στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, βλέπουμε θέματα άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένα με εμπειρίες θανάτου να είναι απαλλαγμένα από τον διδακτισμό των προηγούμενων περιόδων και να σχετίζονται με άλλου είδους, πιο σύγχρονα προβλήματα, όπως η τεχνολογία, το περιβάλλον, η μοναξιά ή τα αδιέξοδα των προσωπικών σχέσεων.

Στις μέρες μας, οι λογοτεχνικοί ήρωες δεν χάνουν τον χρόνο τους πεθαίνοντας. Οπωσδήποτε πεθαίνουν – αν δηλ. έπρεπε να βγάλουμε από τα ράφια ενός βιβλιοπωλείου τα έργα τα οποία περιέχουν τουλάχιστον έναν θάνατο, τα ράφια θα έμεναν άδεια – όμως στην εποχή μας, η οποία εστιάζεται με αφύσικη ένταση και έπαρση στη νεότητα, την ομορφιά και την επιτυχία, ο θάνατος φαίνεται να έχει μπει στο περιθώριο, σαν απαραίτητο αλλά αγνοήσιμο κακό...

Χ. Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου